1
2
3
3

Stwórz profil własnego ogrodu. Podziel się swoim doświadczeniem pielęgnacji roślin.



Rejestracja

Login:

Hasło:

Anatomia ziarna

Dietetycy jednogłośnie przyznając, ie produkty zbożowe powinny stanowić podstawę naszego jadłospisu. Dieta bogata w makaron, ryż i różne rodzaje pieczywa jest źródłem energii. Dzięki dużej ilości zawartych w nich węglo­wodanów, produkty zbożowe zaspokajając około 40% dziennego zapotrze­bowania energetycznego.
Dodatkowym atutem zboża jest zawarty w nim błonnik, który nie tylko regularnie perystaltykę jelit i systematycznie ie oczyszcza, ale takie obniża poziom szkodliwego cholesterolu we krwi. Ziarna zbóż są lei wartościowym źródłem witamin (zwłaszcza tych z grupy B). Spożywanie produktów zbożowych to takie dobry sposób na uzupełnie­nie zapasów fosforu i wapnia oraz selenu, który stanowi zaporę przeciwko chorobom nowotworowym.

Anatomia ziarna czyli co w nim najcenniejsze
Ziarno zboża składa się z sześciu warstw łuski, endospermy i zarodka. Łuski są źródłem składników mineral­nych oraz błonnika a w najgłębszej ich warstwie schowane są sole mineralne, tłuszcz oraz białko. Zarodek natomiast bogaty jest w witaminy, olej, fosforan, żelazo, wapń, a także wiele aktywnych enzymów.
Zaleca się zastępowanie pieczywa pszennego - pełnoziarnistym, białego ryżu - ryżem brązowym, a zwykłego makaronu - tym razowym. Dlaczego? Ponieważ podczas procesu mielenia białej mąki, ziarno traci to, co najcen­niejsze, czyli zarodek i aż pięć warstw łuski.

Zboża, które powinny znaleźć w każdej kuchni
Poprawia kondycję wątroby, nerek i śledziony. Wpływa kojąco na serce i reguluje funkcjonowanie układu tra­wiennego.
Orkisz jest podgatunkiem pszenicy. Według Hildegardy z Bingen, żyjącej w XII wieku mniszki klasztoru Benedyktynów, "orkisz prowadzi do dobrej krwi, daje rozluźniony charak­ter i cnotę zadowolenia". Zboże to jest wskazane przy rekonwalescencji po zawale serca. Poprawia także kondycję narządów zmysłów, zapobiegając ich szybkiemu starzeniu się. Produkty or­kiszowe zawierają dużą ilość błonnika, co poprawia motorykę układu pokar­mowego. Zaleca się je osobom wyczer­panym, niedożywionym, wcześniakom i chorowitym niemowlętom. Kasza or­kiszowa zapobiega kamicy żołądkowej. Kleik z orkiszu jest dobry dla chorych na cukrzycę. Kaszka orkiszowa obni­ża poziom cholesterolu we krwi. Kawa z orkiszu działa delikatnie przeczysz­czająco i poprawia trawienie.

Jęczmień stanowi źródło fosforu, manganu, siarki, cynku, wi­taminy B oraz kwasu foliowego, zale­canego szczególnie kobietom w ciąży (zapobiega on m.in. powstawaniu wad wrodzonych u dzieci). Jęczmień jest mo­czopędny. Ma właściwości odświeżają­ce i ochładzające. Zaleca się spożywanie produktów jęczmiennych podczas stanów gorączkowych i przy katarze siennym. Zboże to wykorzystywane jest często w przemyśle browarniczym jako składnik wielu piw.

Owies jest bogaty w skrobię i błonnik. Posiada także duże ilości białka oraz witamin B i E. Zawiera sole mineralne (wapń, żelazo, jod). Ma wię­cej tłuszczu niż inne zboża. Cechuje się właściwościami rozgrzewającymi i wzmacniającymi organizm. Popra­wia kondycję ścięgien, dodaje energii fizycznej, działa przeciwko biegunce oraz zwiększa apetyt. Oprócz tego obniża poziom cholesterolu, działa antyspa­zmatycznie, przeciwnowotworowo i mo­czopędnie. Wzmacnia układ nerwowy i serce. Alkohol z ziarna owsa poma­ga w zwalczeniu nałogu nikotynowego. Owies zawiera antyoksydanty, zapo­biegające destrukcji organizmu przez wolne rodniki.

Żyto zawiera duże ilości pier­wiastków: potasu, cynku, wapnia, mag­nezu, manganu oraz witaminy z grupy B i E. Działa moczopędnie. Chroni or­ganizm przed zakrzepami i zastojami. Najbardziej znanym i czysto żytnim pie­czywem jest pumpernikiel.

Proso (znane także pod nazwą kasza jaglana) zawiera wiele cennych mikroelementów i minerałów. Jest źród­łem m.in. magnezu, potasu, żelaza, fluoru (który wzmacnia szkliwo zębów) i krzemu, wpływającego korzystnie na skórę, włosy oraz paznokcie. Dzięki tym właściwościom proso często nazywane jest "zbożem urody". Ponadto, ziarno prosa jest bogate w węglowodany (60­80%), białka (6-20%) oraz aminokwasy i tłuszcz (1-6%).

Kukurydza ma bardzo szerokie właściwości i zastosowanie. Jest skarbnicą witamin z grupy B, D, E, A i K. W kolbie kukurydzy znajdują się sole potasu, żelaza, fosforu, magnezu, miedzi, wapnia i cynku oraz śladowe ilości kobaltu, jodu i bromu. Obecność selenu powoduje, że kukurydza ma właściwości przeciwnowotworowe. Olej kukurydziany obniża poziom choleste­rolu we krwi. Części liści kukurydzy po­magają w leczeniu stanów zapalnych dróg moczowych, kamicy nerkowej i żółciowej. Naukowcy zauważyli, że lu­dzie, którzy spożywają dużo kukurydzy, rzadziej cierpią na raka jelita grubego, piersi i prostaty. Według nich jest to za­sługą rzadkiego barwnika roślinnego, zeaksantyny, który blokuje wolne rodni­ki, wywołujące procesy nowotworowe.

Ryż jest produktem bezgluteno­wym, dlatego zalecany jest szczegól­nie chorym na celiakię. Znanych jest kilka jego odmian. Najbardziej obfity w składniki odżywcze jest ryż dziki, niełuskany, ponieważ nie przechodzi on przez żadne procesy technologicz­ne. Zawiera wiele witamin z grupy B i składników mineralnych (żelazo, wapń, magnez, mangan, cynk, kobalt, fluor). Ponadto, bogaty jest w białko, a zawiera niewiele tłuszczu. Jest źród­łem błonnika pokarmowego, dzięki czemu korzystnie wpływa na funk­cjonowanie układu pokarmowego. Ryż biały zawiera natomiast najmniej wartościowych składników, ponieważ poddawany jest łuskaniu i polerowa­niu, pod wpływem których to procesów traci najcenniejsze warstwy. General­nie, ryż jest produktem lekkostraw­nym, dlatego zalecany jest osobom cierpiącym na problemy żołądkowe.

Amarantus (szarłat) nazywany jest często zbożem XXI wieku, choć znany był już Majom i rdzennym mieszkańcom Ameryki. Jest źródłem białka oraz jedno- i wielonienasyco­nych kwasów tłuszczowych, które redu­kują ryzyko powstania miażdżycy i cho­rób serca. Zawiera duże ilości błonnika i składniki mineralne - przede wszyst­kim żelazo, wapń, fosfor, potas i mag­nez - niezbędne kobietom ciężarnym oraz osobom przechodzącym choroby kostne i nerwowe. Obfity jest w witami­ny z grup B, A, E i C. Amarantus zale­ca się szczególnie osobom cierpiącym na nadciśnienie oraz chorobę wieńco­wą.


Choroby roślin

Sprawcami wielu chorób są patogeny które atakują zarówno drzewa i krzewy ozdobne jak i sadownicze. Poznanie ich pomaga unikać bezpośredniego sąsiedztwa tych roślin na działce a przez to wzajemnego zakażania się. W przypadku popularnych chorób gdzybowych - rdzy dwudomowych pozwoli na wyeliminowanie żywicieli pośrednich którymi są często rośliny zielone.

Groźne bakterie

Najgroźniejsze są choroby pochodzenia bakteryjnego. Należy do nich zaraza ogniowa atakująca zarówno rośliny sadownicze (jabłoń, grusza, aronia, pigwa) jak i rośliny ozdobne (głóg, jarząb, irga, ognik, pigwowiec, świdośliwka, pięciornik, róża). Dlatego też w rejonach gdzie choroba występuje w większym nasileniu na drzewach owocowych należy sprawdzić zdrowotność wymienionych wyżej roślin ozdobnych. W naszych warunkach najczęściej do tej pory mówiono o głogu jako o roślinie która jest siedliskiem bakterii wywołującej zarazę. Pomimo, że w ogrodach działkowych zaraza nie jest chorobą kwarantannową (podlegającą rygorowi zwalczania i zgłoszenia faktu jej wystąpienia w terenowych placówkach Inspekcji Ochrony Roślin) nie oznacza to że nie należy usuwać porażonych drzew i krzewów ozdobnych.

Wszelkiego rodzaju działania polegające na izolacji przestrzennej roślin ozdobnych od sadowniczych są mało skuteczne, ponieważ bakterie przenoszone s przez wiatr owady (pszczoły, muchy, mrówki) a nawet ptaki. Obecnie brak jest skutecznych środków ochrony roślin wyniszczających bakterie. Jedyną skuteczną metodą jest usuwanie silnie porażonych roślin lub wycinanie porażonych części drzew i krzewów. Bakterie szybko giną na odciętych przesuszonych pędach i liściach. Mogą one wnikać do wnętrza pędów i wtedy wyniszczenie ich jest utrudnione. Najlepiej wycinać pędy jak najdalej od zmian chorobowych (nawet powyżej 50 cm) Wskazana jest także dezynfekcja użytych narzędzi (sekatorów) w 70% roztworze alkoholu etylowego. Koleją chorobą bakteryjną jest rak bakteryjny drzew owocowych. Oprócz drzew owocowych występuje także na lilaku i forsycji. Powoduje zamieranie pąków, liści i pędów. Na pędach drzew pestkowych (wiśnia, czereśnia, brzoskwinia, morela) tworzą się rozległe rany połączone z deformacjami. Bakterie rozwijają się wyłącznie na żywych tkankach. Obumarłe pędy nie są już miejscem ich rozwoju. Zapobieganie i zwalczanie jest podobne jak w przypadku zarazy ogniowej.

Choroby grzybowe

Szczególnego znaczenia nabiera sąsiedztwo roślin także w przypadku rdzy. Sąsiedztwo drugiego żywiciela ułatwia rozwój choroby u sprzyja większemu jej nasileniu. Przykładem jest tu rdza wejmutkowo-poprzeczna. Obecność sosny wejmutki i limby w pobliżu porzeczek czarnych przyczynia się do silniejszego ich porażenia. Podobnie w przypadku rdzy gruszy (jałowiec - grusza), rdzy śliwy (zawilec żółty - śliwa) rdzy jarzębu (jałowiec - jarząb). Jest także liczna grupa grzybów powodujących powstawanie na różnych drzewach i krzewach objawów takich jak zgorzele, zrakowacenia i zamieranie pędów. Te same gatunki powodują zgorzele na jabłoni, gruszy, jesionie, brzozie, buku, wiązie, dębie, topoli, świerku, sośnie, jałowcu. Patogenem kory i drewna jest srebrzystość liści, która obok drzew owocowych poraża także buki, dęby, klony, lilaki, lipy i topole. Szczególne zagrożenie stanowi tzw. opieńkowa zgnilizna korzeni, Grzyb znany nam z lasów jako kapeluszowy potrafi czynić duże szkody w parkach i ogrodach. Drzewa i krzewy (liściaste, iglaste) więdną i zamierają. Przy ziemi widoczne są nekrozy kory. Pod płatami odpadającej kory widać sznury grzybni także system korzeniowy, powodując jego gnicie.
Często woków obumierającej rośliny na ziemi widoczne są owocniki (opieńki). Jest to grzyb glebowy atakujący wszystkie gatunki drzew i krzewów. Szczególnie podatne są żywotniki, jałowce, cyprysiki, świerki, sosny, jodły, brzozy, buki, dęby i różaneczniki.
Źródłem choroby wcale nie muszą być rośliny tego samego gatunku. Co więcej ten sam patogen na różnych roślinach powoduje znacznie różniące się od siebie objawy chorobowe. W przypadku chorób kory i drewna pierwszą podstawową czynnością po zauważeniu objawów jest wycinanie i usuwanie porażonych pędów. Stanowią one groźne źródło infekcji przez cały sezon. Ważne jest także zabezpieczanie ran po cięciu odpowiednimi pastami. Unikniemy wtedy porażenia przez wiele innych grzybów i bakterii, których wrotami są właśnie rany. Bardzo groźnymi patogenami są grzyby wnikające do drewna pędów powodując jego murszenie. Na gałęziach i pniach wytwarzają charakterystyczne owocniki zwane potoczni hubami. Pojawienie się takich symptomów świadczy o znacznym rozkładzie drewna zaatakowanych drzew. Huby występują na wszystkich uprawianych u nas drzewach owocowych a także parkowych drzewach liściastych i iglastych.


Ciecie drzew i krzewów owocowych

Po co tniemy drzewa i krzewy owocowe

Zazwyczaj już na przedwiośniu sadownicy przystępują do cięcia drzew i krzewów owocowych. Cięcie wykonywane jest co roku na wszystkich plantacjach towarowych. Również w ogródkach działkowych drzewa i krzewy trzeba ciąć co roku na wiosnę i latem. Cele cięcia są następujące:

Regulowanie kształtu i wielkości koron drzew

Jabłoń lub grusza rosnąca swobodnie dorasta do 6-8 m wysokości, a wówczas jest bardzo trudno zebrać owoce z wierzchołka drzewa. Z upływem lat korony drzew staje się coraz bardziej rozłożyste, zacieniając sąsiadujące z nimi uprawy warzyw i kwiatów. Wysokość i rozpiętość koron możemy regulować za pomocą cięcia. W sadach przycina się wierzchołki drzew karłowatych do 2 m wysokości, a silnie rosnących drzew do 3 m. Rozpiętość koron utrzymywana jest w granicach 2-4 m. Podobne rozmiary można nadawać drzewom owocowym w ogrodach działkowych. Kształt koron nie musi być dowolny. Jeśli drzewo ma koronę w kształcie odwróconego stożka lub kopuły, to dolne gałęzie są zacienione przez wierzchołek drzewa i wydają mizerne owoce. Za pomocą cięcia można nadać koronom kształt stożka lub pucharu, zapewniając w ten sposób korzystne nasłonecznienie całego drzewa.

Prześwietlanie koron

Jedynie w języku polskim znajdujemy takie określenie jakim jest termin „prześwietlanie koron”, czyli cięcie w celu ułatwiania przenikania światła w głąb korony. Z pomiarów wykonywanych stosowną aparaturą wiemy, że dorodne owoce wyrastają tylko w tej części korony, gdzie dociera przynajmniej 50 % światła słonecznego w stosunku do ilości światła nad koroną. Jeśli drzewo nie jest prześwietlane przez kilka lat, to do środkowych i dolnych partii korony dociera zaledwie 10-20% światła. Owocowanie jest tu skąpe, owoce drobne, bez rumieńca, mało smaczne. Prześwietlanie to usuwanie z korony nadmiaru gałęzi pokładających się wzajemnie na sobie lub położonych zbyt blisko siebie. Przy regularnym, corocznym cięciu usuwamy zazwyczaj ok 20-30% gałęzi, uzyskując prawidłowe zagęszczenie korony. Jeśli drzewo jest zaniedbane, to trzeba niekiedy wyciąć 2/3 gałęzi, aby koronę prawidłowo rozrzedzić. Prześwietlanie wywiera pozytywny wpływ na zdrowie drzew. W koronach odpowiednio rozrzedzonych słońce i wiatr szybko wysuszają liście i owoce po deszczu, co zapobiega rozwoju chorób grzybowych. W koronach drzew naciętych, gęstych choroby grzybowe znajdują doskonałe miejsce do rozwoju. Parch jabłoni i gnicie owoców rujnują znaczną część plonów.

Odmładzanie drzew i krzewów

Organizmy żywe mają swój okres młodości, okres płodności, starzenia się i śmierci. Widzimy to także u drzew i krzewów owocowych. Maliny owocują na pędach tegorocznych ('Polana') lub zeszłorocznych ('Malling Promise'). Po zebraniu owoców pędy które owocowały trzeba wycinać. Winorośl owocuje na łozie, która wyrosła w ubiegłym roku. Porzeczki czarne owocują najobficiej na pędach rocznych. Pędy starsze są mało produktywne. Porzeczki czerwone, jabłonie, grusze i śliwy owocują najobficiej na pędach 2-3 letnich, Pędy starsze również wiążą owoce, lecz z reguły są one mniej dorodne. Coroczne cięcie jest więc konieczne w celu odmłodzenia drzew i krzewów owocowych, spowodowania wyrośnięcia nowych pędów. Konieczność cięcia widać najlepiej na przykładzie brzoskwini. Brzoskwinia posadzona na działce bardzo szybko rośnie i wcześnie owocuje. Jednak już po 4-5 latach po posadzeniu obserwujemy zamieranie gałęzi u podstawy korony, zaś nowe pędy wyrastają u wierzchołka. Strefa owoconośna przesuwa się w stronę wierzchołka, toteż coraz trudniej jest zebrać owoce. Odpowiednim cięciem odmładzającym można zmusić brzoskwinię do owocowania u podstawy korony.

Regulowanie owocowania

Są odmiany jabłoni, np. 'James Grieve', które owocują co roku. Wiele odmian natomiast, tak jak 'Oliwka Inflancka' ('Papierówka'), owocuje uparcie do drugi rok. Takie owocowanie nazywamy przemiennym. W roku obfitego owocowania, jest tak dużo jabłek na gałązkach, że uniemożliwiają zawiązanie się pąków kwiatowych, które rozwinęły by się jako kwiaty w roku następnym. Pąki kwiatowe zawiązują się u tej odmiany już w czerwcu i lipcu, ale tylko wtedy gdy przynajmniej część pędów jest wolna , nieobciążona jabłkami. Cięcie ma ogromny wpływ na regularność owocowania drzew. Przerzedzając gałązki i pędy roczne w roku obfitego kwitnienia zrzucamy na ziemię część pąków kwiatowych lub kwiatów i odciążamy drzewa od nadmiernego owocowania. Wskutek przycinania wyrasta dużo nowych pędów. W pierwszym roku ich życia nie mogą one jeszcze owocować, ale są rezerwą na rok następny. Gdy jedne pędy owocują, inne przygotowują się do tej roli, co daje w efekcie plon coroczny, mimo że nie co roku równie obfity.

Poprawianie jakości owoców

Uprawiając jabłoń na działce możemy wykorzystać jabłka drobne na np. szarlotkę, a większe jako jabłka deserowe. W plonie musi być jednak pewna korzystna proporcja jabłek drobnych do dużych. Jest wiele odmian jabłoni, które nigdy nie są cięte wydają jabłka niewiele większe nić śliwki renklody. Taka jabłonią jest np. 'Papierówka'. Jabłka bardzo drobne są niesmaczne, trawiaste, mało soczyste, zawierające mało cukrów. Nie nadają się do spożycia deserowego i wymagają dużo pracy przy przygotowaniu jakiegokolwiek przetworu. Cięcie znakomicie poprawia wielkość jabłek i wszystkich innych gatunków owoców- gruszek , śliwek, brzoskwiń a nawet wiśni, czereśni i porzeczek. Cięcie poprawiając nasłonecznienie koron sprzyja równomiernemu dojrzewaniu owoców i powstrzymywaniu rumieńca na jabłkach, gruszkach i brzoskwiniach.

Cięcie jako zabieg sanitarny

Rozrzedzając koronę utrudniamy grzybom chorobotwórczym zasiedlenie gałęzi, liści i owoców(bo ich wrogiem jest słońce). Ale to nie wszystko. Mączniak jabłoni nie boi się słońca. Niszczy pędy głównie na obwodzie korony i można go wytępić w prawie 90% wycinając porażone pędy kilkakrotnie w ciągu lata. Równie skutecznie można się pozbyć raków drzewnych i zgorzeli niszczących korę i drewno przez wycinanie chorej tkanki. Skuteczne jest cięcie w zapobieganiu moniliozie atakującej wiśnie i czereśnie. W każdym innym przypadku widząc chore lub martwe gałęzie albo pędy roczne stosujemy zabieg chirurgiczny wycinając część chorą aż do zdrowej tkanki. Skuteczność cięcia będzie większa, jeśli ranę po wycięciu zasmarujemy odpowiednim balsamem sadowniczym, który znajdziemy w sklepach ogrodniczych.

Termin cięcia

Przy sprzyjającej pogodzie można ciąć jabłonie, grusze, śliwy, morele i krzewy owocowe od marca aż do połowy mają. Brzoskwinie lepiej ciąć dopiero w kwietniu, ponieważ cięcie brzoskwiń jest bardzo szczegółowe, pozostawia się na pędach określoną liczbę pąków, więc trzeba wyraźnie widzieć które są zdrowe, a które uszkodzone przez mróz. Przemarzanie pąków kwiatowych brzoskwiń jest częste. Opóźnione cięcie kwietniowe wszystkich gatunków drzew jest także wskazane po ciężkiej zimie.
Młode paroletnie wiśnie i czereśnie również przycinamy w kwietniu, w celu nadania drzewom odpowiedniej formy, Zazwyczaj od czwartego roku po posadzeniu drzew wiśnie i czereśnie przycina się po zerwaniu owoców. W tym czasie rany zadane drzewom przez cięcie szybciej się goją i jest dużo mniejsze prawdopodobieństwo zakażenia ran przez patogeny chorobotwórcze. Po zbiorach owoców w sierpniu, można także ciąć morele i wcześniejsze odmiany śliw. Od września nie wykonujemy już żadnego cięcia.


Dereń pagonowy

(Comus controversa) nazywany również derniem drzewiastym, odznacza się wyjątkowo malowniczym pokrojem: boczne gałęzie ułóżone są piętrowo i horyzontalnie (stąd skojarzone z tradycyjnym kształtem buddyjskiej budowli sakralnej - pagody). Naturalnie rośnie i występuje w Japonii, Korei, Chinach i Sachalinie. Do Europy wprowadzony był od 1880 roku a pierwsze rośliny sprowadzono do Arboretum w Komiku w 1927 roku. Są to niewielkie drzewa o krótkim pniu. Gatunek ten dorasta w Polsce zwykle do 6-8 metrów (odmiany pstre np. "Variegata" osiągają tylko 3-6 metrów). Kwiaty pojawiają się na przełomie maja i czerwca, są kremowobiałe, zebrane w luźnych baldachogronach. Owoce dojrzewają we wrześniu, mają barwę ciemnoniebieską i są chętnie zjadane przez ptaki. Liście jesienią pięknie wybarwiają się na pomarańczowo i czerwono.

Wymagania

Dereń ten nie może być uprawiany na glebie zbitej, gliniastej i ciężkiej oraz ubitej. Preferuje stanowisko zaciszne, słoneczne lub półcieniste, najlepiej jest go uprawiać w Polsce zachodniej i środkowej. W pozostałych regionach w młodości wymaga zabezpieczenia na zimę. Lubi miejsca wilgotne, glebę pokrytą ściółką, jest bardzo wrażliwy na suszę, wymaga wówczas systematycznego podlewania. Gleba powinna być stale umiarkowanie wilgotna, piaszczystopróchniczna, lekko kwaśna.

Odmiany

W uprawie znajdują się również odmiany takie jak "Variegata" - o liściach biało obrzeżonych, charakteryzująca się słabszym wzrostem, "Pagodę" - odmiana o pniu prostym z wyrażnym przewodnikiem.

Zastosowania

Gatunek ten wymaga dużo miejsca nadaje się więc do uprawy np. w większych ogrodach przydomowych. W ogrodach działkowych zaleca się jego sadzenie na terenach ogolnych lub większych działkach w ogrodach podmiejskich. Szczególnie polecana jest słabiej rosnąca i bardzo atrakcyjna odmiana "Variegata". Dereń pagodowy ładnie komponuje się posadzony z różanecznikami, azaliami oraz innymi krzewami z rodziny wrzosowatych.

Z własnej szkółki

Nasiona zebrane jesienią we wrześniu należy wymyć z miąszu i wysiać wprost na zagony gruntowe lub do tunelu foliwego. Nasiona mogą być również stratyfikowane w piasku w temperaturze 5 stopni Celciusza i wysiewane wiosną następnego roku. Siewki przez kilka pierwszych lat wymagają starannej opieki i zabezpieczenia na zimę przed przemarznięciem. Odmiany szczepi się "w ręku" zimą w ogrzewanych pomieszczeniach na siewkach derenia pagodowego lub skrętolistnego.


Kalendarz kwitnienia krzewów

Kiedy kwitną krzewy Dla osób, które chcą mieć w ogrodzie przez cały sezon coś kolorowego ale nie mają czasu pielęgnować rabatek powinny zaopatrzyć się w kalendarz kwitnień krzewów. Krzewy nie wymagają tyle pracy co byliny lub kwiatki jednoroczne nie są tak wrażliwe na szuszę lepiej radzą sobie nawet gdy zapomnimy wyrwać rosnące obok nich chwasty.
Wybierając krzewy do własnego ogrodu trzeba zwrócić uwagę przede wszystkim na te które kwitną lub mają kolorowe owoce jesienią zimą i na przedwiośniu bo wtedy jest szaro i smutno. Wiosną i wczesnym latem kwitnie wszystko na raz. Pod koniec lata kwitnących krzewów jest coraz mniej. Podane poniżej terminy kwitnienia są orientacyjne i nieco różnią się w poszczególnych regionach Polski. Niektóre krzewy np. róże wymienione w tym miesiącu w którym zaczynają kwitnąć ale należy pamiętać może to trwać kilka miesięcy. W nawiasach podane są kolory kwiatów. Krzewy ozdobne z kwiatów o owoców wymienione są dwa razy w miesiącach kiedy kwitną i w miesiącach kiedy mają kolorowe owoce.

Styczeń Oczar omszony (złocisto-czerwonawe) kwitnienie od marca, oczar pośredni (żółte, karminowe, pomarańczowe) kwitnienie do kwietnia.

Luty Wawrzynek wilczełyko (purpurowo-różowe lub białe) - kwitnie do końca kwietnia.

Marzec Forsycja pośrednia (złocisto-żółte) - kwitnie także w kwietniu leszczyna pospolita (żółte kotki), rokitnik zwyczajny (zielonkawo-żółte), wierzba iwa (srebrzyste kotki).

Kwiecień Kalina koreańska (biało-różowe, pachnące) - kwitnie także w maju, magnolia japońska (białe), magnolia gwiaździsta (białe), migdałek trójklapowy (różowe, pełne) - kwitnie tak że w maju, pigwowiec japoński (koralowo-czerwone), pigwowiec pośredni (jaskrawo-czerwone), porzeczka krwista (czerwone), tamaryszek czteropręcikowy (lila różowe), tawuła wczesna (białe), tawuła norweska (białe), pieris japoński (kremowe)- kwitnie także w maju, azalia pontyjska (żółte) - kwitnie także w maju.


Klony

Klony wyróżniają się wśród innych drzewiastych różnorodnością i możliwościami zastosowań na działce i w ogrodzie.

Dzięki różnorodnym walorom dekoracyjnym, ciekawemu ulistnieniu, barwnym młodym przyrostom, ozdobnym owocom, oryginalnej korze czy wspaniałemu jesiennemu przebarwieniu, kolony stwarzają niewyczerpane źródło dla przeróżnych zastosowań w niemal każdym ogrodzie.

Rodzaj klona Acer liczy około 150 gatunków, należących do rodziny klonowatych. Większość z nich porasta lasy półkuli północnej. Obok potężnych rozłożystych drzew możemy wśród nich spotkać także filigranowe, niewielkie drzewka czy krzewy. Powszechnie uważa się, że najpiękniejsze gatunki pochodzą z Chin i Japonii. W Polsce dziko rosną trzy gatunki klonów - pospolity, jawor i polny.

Gatunki o ozdobnej korze. Wśród niewielkich gatunków klonów można spotkać takie, które posiadają szczególnie interesującą korę. Niezwykle ciekawie wyglądają podobne do siebie klony - pochodzące z Ameryki Północnej klon pensylwański ( Acer pennsylvanicum ) i z Japonii klon rdzawy ( Acer rufinerve ). Wyróżniają się one jasnozieloną gładką korą pokrytą białymi prążkami, która najciekawiej wygląda w okresie bezlistnym drzewa - zimą i wczesną wiosną. Zupełnie inną także niezwykle oryginalną korę posiada zdecydowanie rzadziej spotykany u nas pochodzący z Chin klon strzępiastolistny ( Acer griseum ) jest ona cienka brązowo czerwona i złuszcza się w poprzek pnia wieloma warstwami tworząc interesujące wzory. Dodatkowym walorem klonu strzępiastokorego jest wspaniałe czerwone przebarwienie liści jesienią. Gatunki te są u nas dostatecznie mrozoodporne i zdecydowanie zasługują na większą popularność.

Ciekawe odmiany Posiadaczom niewielkich ogrodów można polecić także inne gatunki czy odmiany nieco popularniejszych u nas gatunków jak np. odmiana Flamingo klonu jesionolistnego (Acer negundo) o ciekawie wybarwionych liściach, które posiadają białe obrzeżenie i wiosną te najmłodsze przyjmują dodatkowo różowy kolor. Drzewo to dorasta jedynie do 5 m wysokości i spotykane jest najczęściej w formie piennej. Wspaniale komponuje się z kontrastowo zabarwionymi krzewami. Ponadto cechuje się niewielkimi wymaganiami glebowymi. Atrakcyjne są również pstre odmiany "Aureovariegatum" czy "Variegatum", choć odznaczają się nieco silniejszym wzrostem.

Na szpalery i żywopłoty Doskonałym materiałem formowane szpalery czy żywopłoty może być także niewielkich rozmiarów klon tatarski (Acer tatarcum) czy klon Ginnala (Acer tataricum ssp. ginnala). Oba wyróżniają się ciekawymi czerwonymi przed dojrzeniem owocami i wspaniale barwią się jesienią - klon tatarski na żółto a klon Ginnala na czerwono, Wyróżniają się też dużą odpornością na mróz i bez większych problemów mogą być uprawiane w chłodniejszych rejonach naszego kraju.

Wymagania i pielęgnacja Opisane na naszym portalu gatunki klonów szczególnie klon palmowy najlepiej czują się w miejscu zacisznym, pół cienistym o równomiernie wilgotnej, lekko kwaśnej próchniczej glebie oraz wyższej wilgotności powietrza. W przypadku dłuższych okresów suszy, bezwzględnie wymagają regularnego podlewania. Dobrze na ich wzrost wpływa także ściółkowanie gleby pod roślinami ( np. mieloną korą sosnową ) co zabezpiecz przed szybkim jej przesychaniem. Młode rośliny szczególnie w chłodniejszych regionach, wskazane jest także okrywać na zimę. Gatunki te pod warunkiem właściwie wyprowadzonej korony praktycznie nie wymagają przycinania. Jeśli jednak z różnych względów musimy je przycinać to należy ciąć wczesną wiosną bo z miejsc cięcia intensywnie wycieka wtedy sok. Zabieg ten najlepiej jest wykonać jeszcze zimą. Najczęściej usuwamy jedynie pędy przemarznięte lub chore. Pozostałe z opisanych gatunków - klon jesionolistny, klon tatarski i klon Ginnala nie mają specjalnych wymagań glebowych i wyróżniają się dużą mrozoodpornością.

Opisy gatunków:
Klon okrągłolistny
Klon shirasawy
Klon japoński
Klon palmowy


Jak komponować iglaki

Komponowanie roślin iglastych Bogactwo form, pokrojów i barw roślin iglastych daje praktycznie nieograniczone możliwości ich zastosowania i komponowania. Rozstaw sadzenia roślin należy dobrać tak aby miały wystarczająco miejsca na własny rozwój i nie konkurowały ze sobą.

Iglaki są coraz bardziej popularne. Ten wzrost zainteresowania zawdzięczają m.in. przekonaniu, że rośliny iglaste nie wymagają pielęgnacji. Atutem jest również brak liści jesienią i konieczności ich grabienia i sprzątania.

Inny aspekt to całoroczny efekt dekoracyjny, głównie dzięki zachowaniu igieł. Nie do końca jednak jest to prawda. Owszem rośliny iglaste nie ogałacają się na zimę ale ich barwa zimą jest przygaszona i mniej dekoracyjna. Nie jest prawdą również, że nie zrzucają igieł, zrzucają a właściwie wymieniają igły i to całkiem sporo, głównie jesienią. Najłatwiej zaobserwować to na sosnach. Co do pielęgnacji to wymagają odpowiedniego nawożenia, podlewania i oprysków jak inne rośliny ograniczone jest tylko cięcie, chyba że mamy iglaki formowane. Jeśli jednak ktoś chce zastosować nasadzenia iglaste w ogrodzie powinien poznać podstawowe zasady kompozycji iglaków.

Zasady kompozycji

Rośliny iglaste to bardzo liczna grupa gatunków o zróżnicowanych wymaganiach co do stanowiska, wody, pH gleby itp. Dobrze jeśli w jednej kompozycji stosuje się rośliny o zbliżonych wymaganiach. Należy wziąć również pod uwagę docelową wielkość rośliny oraz siłę wzrostu. Od tej informacji zależy rozstaw sadzenia roślin tak aby miały wystarczająco miejsca na własny rozwój i nie konkurowały ze sobą. Trzeba pamiętać, że rośliny iglaste ogólnie rosną wolniej niż liściaste, warto więc kupić i posadzić większe inaczej będziemy czekać na efekt bardzo długo. Rośliny docelowo wysokie należy sadzić z tyłu kompozycji a przed nimi stopniowo mniejsze. W ten sposób rośliny nie przysłaniają się nawzajem i walory każdej z nich są pokazane. Istotny jest kształt rośliny. Są dostępne odmiany o architektonicznym regularnym pokroju, które nie wymagają cięcia. Najczęstszy pokrój to kula, stożek i kolumna. Takie rośliny będą pasowały do założeń o charakterze formalnym, historycznym i nowoczesnym. Do innych założeń lepiej wybrać rośliny o naturalnym pokroju. W każdej kompozycji powinna być dominanta, stanowi jak zwykle gatunek o wyprostowanym, strzelistym pokroju. Przed nim dobrze będzie wyglądał średni krzew o zaokrąglonym kształcie, a z drugiej strony np. odmiana płożąca lub o podnoszących się pędach. W większych kompozycjach wskazane są powtórzenia pokrojów barw roślin. Kolejną ważną cechą jest kolor. Wśród iglaków można znaleźć różne odcienie zieleni, szary, stalowoniebieski, żółty oraz pstry. To wielkie bogactwo barw cieszy ale jednocześnie może nastręczać wiele kłopotów w kompozycji ponieważ łatwo przez to osiągnąć efekt bałaganu. Za nim udamy się do szkółki najlepiej wcześniej zaplanować całą kompozycję i tego się trzymać. W projektowaniu koniecznie trzeba dbać o to aby wyeksponować walory zastosowanych roślin. Ważne jest aby odpowiednio dobrać ich pokrój i kolor tak aby rośliny nie zlewały się ze sobą ale jednocześnie tworzyły zgraną, harmonijną całość. Najlepiej skorzystać z rady doświadczonego projektanta.

Często zdarza się, że kompozycja roślinna nie ma odpowiedniego tła i trzeba je stworzyć. Na tło najlepiej wybrać rośliny o jednolitym kolorze i dość szybko rosnące. Odpowiednimi gatunkami są np. kolumnowe odmiany żywotników i jałowców.
Jeśli zastosujemy rośliny w kolorze zielonym, ciemnozielonym ładnie na ich tle będą wyglądały gatunki o jasnym zabarwieniu igieł np. niebieskie i żółte. Ciemne tło będzie podbijało kolory zastosowanych przed nim roślin. Jeśli na tło wybierzemy rośliny szare lub niebieskie optycznie oddali to kompozycję. Warto wtedy zastosować na pierwszym planie gatunki zielone i pstre. Oczywiście można zastosować też gatunki niebieskie jeśli chcemy osiągnąć efekt oddalenia i widoku jakby za mgłą. Warto jednak wówczas pamiętać aby rośliny miały nieco inny odcień od tła i trochę się wyróżniały mimo iż są tej samej tonacji.


Krzewy długo kwitnące

Krzewy te mają szczególne znaczenie, ponieważ ich kwiaty długo zdobią ogród. Kwitną przez cały czas latem i jesienią co czyni je szczególnie cennymi. Przykładowo Kalina koralowa traci kwiaty dopiero w końcu roku.

Budleja Dawida, omżyn (Buddleia davidii)

Krzew wysokości 2-3m wabiący liczne motyle (dzienne i nocne). Krzew ten ma szeroką gamę barw w zależności od odmiany. Kwiaty od lipca do sierpnia w zależności od odmiany, pachnące. Stanowisko słoneczne do półcienistego. Pielęgnacja jesienią skracanie niezdrewniałych pędów wierzchołkowyc, wiosną silne przycięcie wszystkich zeszłorocznych pędów.

Budleja skrętolistna (Buddleia alternifolia)
Ładny krzew wysokości do 3m z łukowo zwieszonymi pędami potrzebuje dużo miejsca.
Kwiaty purpurowo czerwiec Stanowisko słoneczne do półcienistego. Pielęgnacja najlepiej nie przycinać

Wrzos pospolity (Calluna vulgaris) Obecnie szkółki produkują wiele odmian tego gatunku znacznie różniących się wyglądem od roślin spotykanych w stanie naturalnym.
Odmiany z wrzosów kwitnących latem interesujące są odmiany wysokości 20-60cm. "Annemarie", "H.E. Beale" i "Peter Sparkes" kwitną we wrześniu/październiku. "Aurea" ma liście żółte które zimą brązowieją. "Goldhaze" ma przez cały rok żółte liście.
Stanowisko słoneczne do półcienistego. Rośliny wymagają gleby kwaśnej. Pielęgnacja przykcinać lekko co dwa lata.

Kariopteris klandoński (Caryopteris x clandonensis) "Heavenly Blue" Krzewinka wysokości 60-80 cm z luźno odstającym pędami. Kwiaty sierpień-październik niebieskie zebrane w długie wiechy. Cenny gatunek kwitnący w lecie. Stanowiko sloneczne do umiarkowanie słonecznego.
Pielęgnacja. Cięcie dowolne nie ogranicza kwitnienia


Krzewy pnące

Pnącza mogą zmienić nawet naj­mniejszy ogród w prawdziwie kwia­towy raj. Rosnąc w górę. zajmują mało miejsca. mogą okrywać per­gole. płoty. a przede wszystkim na­gie ściany domów. tworząc wspa­niałe pionowe ogrody. W ten spo­sób łączą dom i ogród w naturalną całość. Dzięki nim możemy bezpo­średnio obcować z roślinami. po­cząwszy od młodej zieleni wiosną. poprzez okres pełnego kwitnienia latem. aż do rozwoju owoców i przebarwienia liści jesienią. W cie­płej porze roku wabią motyle. za­wsze są odwiedzane przez ptaki. Pnącza stanowią także skuteczną ochronę przed prażącym słońcem. wiatrem i deszczem.
wspomagając utrzymanie domu we właściwym stanie. Zapewniają również natu­ralną klimatyzację. gdyż powietrze nagromadzone pomiędzy ścianą a listowiem chłodzi latem. a zimą tworzy otulinę cieplną.
Oprócz wymienionych korzyści ro­śliny pnące mają jeszcze i tę zale­tę. że są mało wymagające i po­ potrzebują niewiele miejsca. Niektó­rzy właściciele domów obawiają się. że rośliny okrywające ściany zniszczą warstwę tynku. Wielokrot­ne obserwacje i doświadczenia do­wodzą jednak. że pnącza nie szko­dzą powierzchniom tynkowym. któ­rych stan techniczny jest dobry. Pewną ostrożność zaleca się tylko przy stosowaniu roślin czepnych do okrywania elewacji z tworzyw sztucznych. Elewacje tego typu ma­ją ograniczoną trwałość i pnącza mogą ewentualnie utrudnić nie­zbędne naprawy i konserwację. Przy takich ścianach lepiej zrezy­gnować z roślin samoczepnych. jak np. bluszcz. Natomiast pnącza wy­magające podpór można bez za­strzeżeń sadzić przy ścianach z ele­wacją z tworzyw sztucznych.

Trzeba pamiętać o jednym: nie wszystkie pnącza mają zdolność sa­modzielnego wspinania się po ścia­nach. Te właśnie wymagają odpo­wiednich podpór. np. z drewnia­nych listewek lub romboidalnej kratki. Najlepsze są kratki z sosny. modrzewia lub innych twardych gatunków drewna. zabezpieczo­ne przed działaniem wody środ­kiem nieszkodliwym dla roślin. Można również stosować siatkę dru­cianą. Godne polecenia są gotowe podpory do pnączy. które można przytwierdzać do ścian budynków w dowolny sposób pionowo. po­ziomo lub ukośnie. Niezawodne okazują się także maty z drutu ocyn­kowanego lub pokrytego tworzy­wem sztucznym. odporne na korozję. Podpory te mocuje się do ścian za pomocą kołków. śrub lub ha­ków. Przywiązanie pędów roślin pnących do podpór w formie tre­jaży czy pergoli drewnianych nie stanowi żadnego problemu. W ra­zie potrzeby można wbić w nie nie­wielki gwóźdź jako dodatkowe za­bezpieczenie. Z podpór metalowych. pędy mogą się jednak ześli­zgiwać. dlatego zaleca się przywią­zywanie do nich dodatkowych li­nek (np. z rafii). aby ułatwić mło­dym pędom wspinanie się i wzrost do góry. Uwagi te dotyczą zwłasz­cza wolno stojących kolumn. pira­mid. trejaży czy furtek. które rów­nież można kupić jako gotowy ar­tykuł w sklepach. Urządzenia tego rodzaju dają wyjątkowo duże moż­liwości zastosowania różnorodnych pnączy w ogrodzie.

Zależnie od sposobu przytwierdza­nia się do podłoża krzewy pnące podzielono na cztery grupy:
1 , Pnącza wąsoczepne i ogonkoczep­ne. owijające się wokół podpór wąsami (np. winorośl) lub ogonka­mi liści (np. powojniki). Za podpo­ry mogą służyć kraty i siatki.
2. Pnącza wijące się. np. wiciokrze­wy. glicynia oraz rdest. spiralnie owijające się pędami wokół pod­pór. Dobre dla nich są pionowe ele­menty ustawione w szpalery.
3. Pnącza samoczepne. bezpośred­nio trzymające się podłoża za po­mocą korzeni czepnych lub przylg na końcach wąsów. w zasadzie nie wymagają konstrukcji i wspierają­cych. Do tej grupy należy bluszcz pospolity oraz niektóre odmiany winobluszczu.
4. Pnącza wspierające się. zwane są też pozornymi. gdyż ich dłu­gie pędy. najczęściej pokryte kol­cami lub cierniami. opierają siębiernie na podporach. Należy za­pewnić im konstrukcje z licznymi listewkami poziomymi. wzdłuż któ­rych rozciąga się i do których przy­wiązuje pędy. Znanymi pnącza­mi tej grupy są róże pnące i jaśmin nagokwiatowy.

Aktinidia ostroIistna (Actnidia arguta) Szeroki. silnie wijący się krzew. z pę­dami długości do 5 m.
Liście prze­barwiają się jesienią na żółto. Na­daje się do pergoli. altan, wyma­ga podpory. Roślina dwupienna, tzn.. że kwiaty męskie i żeńskie wy­stępują na różnych egzemplarzach. Do zawiązania owoców konieczna jest obecność krzewów z kwiatami obu płci. Kwiaty. Białe, pachnące, zebrane w baldachy, od maja do czerwca. Owoce. Słodko-kwaśne, jadalne jagody, zawierają dużo witaminy C. Stanowisko. Słoneczne, ciepłe. Pielęgnacja. Przycinać tylko mło­de pędy.

Kokornak wielkolistny
Pnącze samoczepne, o silnym wzro­ście, pędy osiągają długość 6-10 m.

Okrywa szczelnie pergole, pili drzew, ściany budynków, Kwiaty rurkowate, fajkowato v gięte, żółtozielone z czerwonoiII zowymi nerwami, wewnątrz pili purpuowobrązowe, wielkość do 30 cm! Kwitnie od czerwca do sierpnia. Stanowisko. Cieniste wilgotne.
Pielęgnacja. Znosi także radykalne cięcia.

Milin amerykański Campsis radicans 'Mme Kwiaty. Niepozorne
Owoce. Śliczne, żółte i szkarłatno­czerwone, trujące.
Stanowisko. Słoneczne do cieni­stego. Pielęgnacja. Cięcie wg potrzeby.

Powojniki wielkokwiatowe CIematis Pnącza o wspaniałych, barwnych kwiatach, zależnie od odmiany: białych, niebieskich, różowych, czerwonych, ciemnofioletowych oraz różowo-czerwono prążkowa­nych. Wysokość odmian zróżnico­wana, osiągają 2-4 m. Powojniki wspinają się na pergolach, płotach, trejażach lub wzdłuż rozciągniętych drutów.
Kwiaty. Barwa i termin kwitnienia zależą od odmiany, zwykle od ma­ja-czerwca ('Gwiazda lazurowa') do sierpnia-października ('Lady Betty Bal fou r ').
Stanowisko. Górna część pędów dobrze znosi słońce, jak również półcień. Nie sadzić od strony po­łudniowej i tuż przy ścianach bu­dynku, gdyż jest tam za sucho, a w czasie deszczu zbyt wilgotno. W zasięgu korzeni powojników za­leca się sadzenie rośliny okrywają­ce glebę (bluszcz, irga) - utrzymu­ją cień i chronią glebę przed wy­suszeniem. Powojniki można także sadzić przy większych kamieniach. Pielęgnacja. Uprawa głęboka (na długość dwóch łopat), glebę ogro­dową można wzbogacić ziemiąliściową lub kompostem, także nawozem wapniowym. Nie stoso­wać torfu! Krzewy należy sadzić10-15 cm głębiej niż rosły w szkół­ce. Wszystkie kwitnące roczne pę­dy przycinać wczesną wiosną na 60 cm.

Odmiany. Kwitnące latem: 'Jack­manii', 'Gipsy Queen', 'Nelly Mo­ser', 'Ernest Markham', 'Lady Bet­ty Balfour' i 'ViIle de Lyon'. Odmiany kwitnące wiosną: 'Lasur­stren', 'Mme Le Coultre', 'Rouge Cardinal' i C. montana'Rubens'; cię­cie prześwietlające w lutym-mar­cu i usunięcie owocostanów, każ­de dodatkowe cięcie odbywa siękosztem kwiatów.

Powojnik górski CIematis montana Szybko rosnący, kwitnący krzew, wysokości 5-8 m. Odmiany. 'Rubens' różowoczer­wona, 'Superba' biała, 'Tetraro­se' lilioworóżowa. Kwiaty. Od maja do czerwca uka­zują się w dużej ilości małe lub śred­niej wielkości piękne kwiaty. Stanowisko. Jak powojników wiel­kokwiatowych. Pielęgnacja. Cięcie jak powojni­ków wielkokwiatowych kwitnących wiosną.

Inne gatunki powojników
Są to pnącza zwykle o mniejszych kwiatach, lecz cieszą pełnymi wdzięku kwiatostanami. Dla miło­śników ogrodu nie mających cza­su na codzienną pielęgnację.

Powojnik alpejski CIematis a/pina Wysokość tylko 2 m, zwisające, fio­letowoczerwone kwiaty, od kwiet­nia do czerwca. Owocostany pie­rzaste. Stanowisko jak odmian wielkokwia­towych. Małe wymagania glebo­we. Przed rozwojem liści można przeprowadzić cięcie radykalne.

Powojnik jesienny C. panicu/ata Wysokość do 5 m. Kwiaty białe, pachnące, od września do pażdzier­nika. Na rusztowania i przy ścia­nach budynków. Stanowisko jak odmian wielkokwia­towych. Zalecane cięcie jeszcze przed rozwojem liści do 60 cm.

Powojnik tangucki C. tangutica Wysokość do 3 m. Kwiaty żółte. dzwonkowate. od czerwca aż do jesieni: owocostany bardzo ładne. srebrzyście połyskujące.
Stanowisko i pielęgnacja. Jak mie­szańców wielkokwiatowych powoj­ników.

Powojnik pnący C. vitalba Wysokość do 8 m. Kwiaty białe. słabo pachnące. od lipca do paź­dziernika: długi okres kwitnienia. Owocostany srebrzyste. Do pokry­wania wysokich ogrodzeń. starych drzew lub roślin iglastych ciem­nego koloru, Stanowisko jak mie­szańców wielkokwiatowych. lecznie tak wymagający co do gleby. Możliwe cięcie przed rozwojem li­ści na 60 cm.

Powojnik włoski C. viticella Wysokość 3-4 m. bardzo ładny. kwiaty czerwonofioletowe. od czerwca do sierpnia. Owocostany srebrzyste. Nadaje się do okrywania pergoli. trejaży, rusztowań. Stanowisko jak mieszańców wielkokwiatowych. Mało wymagający co do gleby. Możliwe cięcie na 60 cm.

Bluszcz pospolity Hedera helix Pnącze wysokości ponad 10m. wspina się za pomocą korzeni przybyszowych lub rośnie jako roślina pokrywająca glebę. wówczas wy­sokość 20 cm. Gatunek zimozie­lony. Na mury. stare drzewa. pół­nocne ściany domów. Kwiaty/owoce. Pierwsze kwiaty ukazują się dopiero po 10 latach. Czamoniebieskie, małe. kuliste owo­ce dojrzewają następnego roku. Stanowisko. Słoneczne do cieni­stego. Gleba próchniczna. żyzna. Pielęgnacja. Znosi każdy rodzaj cięcia.

Bluszcz pospolity Hedera helix 'Goldheart' Bardzo ładna roślina. liście żółte. mniejsze niż u H, helix. pozostałe cechy jak u gatunku podstawowego. Bluszcz zimowy Hedera hibernica Różni się od bluszczu pospolitego szybszym wzrostem i większymi li­śćmi. Owoce o małej wartości zdob­niczej. Pozostałe cechy jak gatun­ku poprzedniego.

Hortensja pnąca Hydrangea petiolaris Przepiękny pnący krzew z czerwo­nobrązowymi pędami. wys.10m. Rośnie bez podpór, przydatny na mury. pergole i ściany domów. Kwiaty. Duże. białe. zebrane w luź­ne grona, od czerwca do lipca. Stanowisko. W półcieniu lub cie­niu: gleby żyzne. wilgotne. lekkie. Pielęgnacja. Cięcie w końcu zimy wzmaga intensywność kwitnienia. Możliwe cięcie radykalne.


Odrosty korzeniowe drzew

Odrosty korzeniowe u drzew owocowych i krzewów jagodowych są to pędy wyrastające z szyjki korzeniowej lub korzeni. Rosną one bardzo silnie, ponieważ w górnej warstwie gleby, gdzie się rozwijają, znajduje się najwięcej wody i składników mineralnych niezbędnych dla ich wzrostu. Pędy te zabierają wodę i składniki mineralne odmianie szlachetnej zaokulizowanej lub zaszczepionej na podkładce. Odmiana szlachetna słabo rośnie, nie wydaje pędów jednorocznych, a niedożywione liście są koloru jasnego. Często drzewko takie usycha.

Najczęściej z odrostami korzeniowymi spotykamy się u śliw okulizowanych na generatywnej podkładce ałyczy. Niektóre typy ałyczy wydają bardzo dużo odrostów korzeniowych. Odrosty te należy wycinać, kiedy osiągną kilka centymetrów wysokości. Wycinać je należy przy samej ziemi, a nawet 2-3 cm w ziemi. Zamiast wycinania można je wyrywać co daje lepsze rezultaty. Niekiedy z odrostów korzeniowych rozmnażane są lokalne typy wiśni (tzw. Sokówki) oraz różne typy śliwy „Węgierki Zwykłej”, szczególnie w rejonie Podkarpacia. Rozmnażane „Węgierki Zwykłej” z odrostów korzeniowych jest obecnie szczególnie niebezpieczne, gdyż sprzyja rozpowszechnieniu najgroźniejszej choroby wirusowej śliw- szarki. Niektóre podkładki wegetatywne jabłoni i grusz wydają dużo odrostów korzeniowych, zwłaszcza na glebach słabszych i podmokłych. Odrosty te należy wycinać lub wyrywać, gdy osiągną kilka centymetrów wysokości. Z odrostami korzeniowymi u roślin jagodowych spotykamy się najczęściej u agrestu piennego i porzeczki piennej szczepionymi na podkładce porzeczki złotej (Ribes aureum). Porzeczka złota wydaje dużo silnie rosnących odrostów korzeniowych, które hamują wzrost zaszczepionych na niej odmian szlachetnych agrestu i porzeczki. Odrosty te także należy wycinać lub wyrywać.

Odrosty korzeniowe pozytywną rolę spełniają tylko w rozmnażaniu malin na plantacjach matecznych. Wyrastające dorodne pędy (odrosty korzeniowe) z roślin matecznych, odcina się wraz z częścią systemu korzeniowego od rośliny matecznej, otrzymując w ten sposób materiał nasadzeniowy.


Jak przyspieszyć kwitnienie kwiatów

Okres zimowy i wczesnowiosenny jest bardzo ubogi w kwitnące rośliny ozdobne, dlatego zastanawiamy się które z nich można przyspieszyć by zakwitły wcześniej. Właśnie teraz, w listopadzie jest odpowiedni moment, aby zdecydować się na przyspieszenie kwitnienia kwiatów cebulowych takich jak: tulipany, hiacynty, narcyzy, krokusy, szafirki czy konwalie. Odpowiednio przygotowane, nawet w warunkach domowych zakwitną w doniczkach gdy przyjdzie wiosna. Cebule narcyzów przeznaczone do pędzenia powinny być okrągłe, zdrowe i dobrze wykształcone. Od momentu wykopania do sadzenia na początku listopada przetrzymuje się je w skrzyneczkach pokryte ziemią. W listopadzie cebule posadzone do pojedynczych doniczek w ziemię ogrodniczą na 6 tygodni umieszcza się w 9°C (zimny inspekt lub piwniczka). Po 15 grudnia trzeba znaleźć jeszcze zimniejsze pomieszczenie (2°C). W końcu lutego doniczki z ukorzenionymi dobrze cebulami przenosi się na parapet do pokoju o temperaturze 12- 15°C, gdzie po około 3 tygodniach pięknie zakwitną. Aby w tym samym czasie zakwitły tulipany również muszą być do tego odpowiednio przygotowane. Cebule tulipanów wykopujemy już w połowie czerwca, wtedy gdy łuska okrywająca jest zbrązowiała. Wykopane cebule umieszcza się w ażurowych skrzynkach lub wiesza w siateczkach w ciepłym, przewiewnym pomieszczeniu. Przez lato przechowuje się je w dobrze wietrzonym pomieszczeniu, w temperaturze 17- 20°C (temperatura nie może być wyższa!). Tak przygotowane cebule o obwodzie ponad 12 cm w drugiej połowie listopada należy posadzić w skrzyneczkę lub do doniczek w lekką ziemię inspektową lub kompostową, tak by górna ich część wystawała ponad powierzchnię podłoża. W tym okresie (10 tygodni) należy zapewnić im temperaturę 2-5°C (zimny inspekt lub dołownik). Na początku lutego rośliny przenosi się na światło do pomieszczenia o temperaturze 18-20°C. W połowie lutego można także hiacynty doprowadzić do kwitnienia. Cebule hiacyntów wykopuje się w końcu czerwca lub na początku lipca, czyści i suszy. Do pędzenia wybiera się największe, zdrowe cebule i do połowy października przechowuje w przewiewnym pomieszczeniu w 20°C. Przez następne 4 tygodnie obniża się temperaturę do 13°C. Cebule sadzi się w połowie listopada do doniczek w lekkie, przepuszczalne podłoże (najlepiej w zwapnowany torf wysoki), gdzie w temperaturze 2°C następuje ich ukorzenienie (trwa to około 10 tygodni). Na początku lutego doniczki przenosi się do jasnego pomieszczenia, gdzie w 18-20°C po 14 dniach rośliny zakwitną. Przyspieszać kwitnienie można również w przypadku krokusów czy szafirków, które mogą być ciekawym uzupełnieniem wcześniej omówionych gatunków. Bulwki krokusów i cebulki szafirków należy wykopać w połowie czerwca, oczyścić i przechować do jesieni w dobrze wietrzonym pomieszczeniu w temperaturze 20°C. Aby rośliny te zakwitły na przełomie lutego i marca, bulwki i cebulki należy wsadzić w październiku lub na początku listopada do doniczek w lekkie podłoże o dobrej strukturze i umieścić w temperaturze 8-10°C na 10 tygodni np. w chłodnej piwnicy. Po tym okresie doniczki przenosi się do widnego pomieszczenia, a temperaturę podnosi tylko do 10-12°C. W przeciągu2-3 tygodni powinny pojawić się kwiaty. Znane wszystkim konwalie należą do nielicznych roślin, które można doprowadzić do kwitnienia o każdej porze, jeżeli ich kłącza będą właściwie przechowywane i traktowane odpowiednimi temperaturami. Pąki kwiatowe w kłączach konwalii kształtują się zaraz po ich przekwitnieniu, tj. w maju- czerwcu; wtedy kwiaty w pąkach są już całkowicie wytworzone. Aby konwalie zakwitły na przełomie stycznia i lutego kłącza należy wykopać w październiku, posortować, zadołować w wilgotnym piasku w temperaturze 0-5°C. Od końca listopada kłącza zagłębia się w podłożu tak, aby pąki kwiatowe znajdowały się tuż pod powierzchnią. Początkowo przez 10 dni pędzi się konwalie w ciemności w temperaturze 20-25°C, przez następne 2-3 tygodnie na świetle w tej samej temperaturze. Po tym okresie powinny pojawić się pierwsze kwiaty. Jeśli powiodą się nasze wysiłki i doprowadzimy kwiaty do kwitnienia w okresie nietypowym dla ich normalnego rozwoju, warto pomyśleć o ciekawych pojemnikach, do których posadzimy kwitnące cebule i bulwy tak, aby komponowały się kolorem i wysokością, a także współgrały z otaczającym wnętrzem.


Orzech laskowy - Leszczyna

Leszczyna ma wyjątkowo smaczne owoce, które zna chyba każdy. Orzeszki te pochodzą nie tylko z dzikich, leśnych krzewów ale także z odmian uprawnych.

Leszczyna jest znana od dawna w Europie i jest jedną z najczęściej uprawianych z najstarszych europejskich roślin sadowniczych. Krzew już kilkaset lat temu szybko rozprzestrzenił się w lasach Europy Środkowej i Północnej. Owoce leszczyny na długo stały się smacznym produktem spożywczym, zwłaszcza że można je przetwarzać w łatwy sposób i przechowywać przez długi czas. Orzechy laskowe są smaczne a nawet smaczniejsze od wielu innych orzechów, są bardzo pozytywnymi składnikami żywienia. Bogate w proteiny, wartości odżywcze oraz dające energię.

Krzewy leszczyny mogą osiągać wysokość 7 m, i ich rozrost daje się skutecznie nadzorować, dlatego nadają się do uprawy nawet w małych ogrodach przydomowych.

Dzika leszczyna pospolita Corylus avellana łatwo rozmnaża się z nasion i jest krzewem bardzo wartościowym i ważnym dla środowiska naturalnego. Uprawiana w ogrodzie przywabia różne owady i ptaki. Jej owoce są jednak tak drobne, że właściwie nie opłaca się ich zbierać. Wiele obficie plonujących odmian można podzielić na dwie zasadnicze grupy:

* rośliny pochodzące od leszczyny
Zellera Corylus avellana var. grandis * od leszczyny długo okrywowej Corylus maxima.

Leszczyna jest bogatym krzewem owocowym polecanym przez lekarzy i dietetyków.

Okrągłe lub stożkowate orzechy zellerówek mają krótkie okrywy, z których w fazie dojrzałości łatwo je wyłuskać. Do najlepszych odmian z tej grupy należą: 'Hallesche Riesennuss' i późno dojrzewająca 'Wunder vor Bollweiler'. Podłużne owoce lambertówek są smaczniejsze od zellerówek. Długie okrywy mocno obejmują łupiny, dlatego dojrzałych orzechów nie można po prostu otrząsnąć z gałęzi i należy je wyłuskiwać pojedynczo. W tej grupie znajdziemy cenioną odmianę 'Webbs Preisnuss' o soczystych, smacznych i słodkich nasionach.

Leszczyna nie niskie wymagania jeśli chodzi o glebę. Jest bardzo łagodna i bardzo dobrze nadaje się dla początkujących ogrodników. Może rosnąć w każdej ziemi, nie lubi jednak stanowisk nadmiernie wilgotnych. W okresie zimowego spoczynku roślina bez większych szkód znosi spadki temperatury do -35°C. Męskie i żeńskie kwiaty leszczyny rozwijają się już w lutym i marcu , dlatego niekiedy przemarzają. Zbiory orzechów będą pewniejsze i obfitsze, jeśli krzewy rosną w miejscach co najmniej narażonych na ostatnie przymrozki, osłoniętych od wiatru i nasłonecznionych. Dosyć szybko duże plony dają przede wszystkim odmiany szlachetne. Już w piątym roku po posadzeniu, można z jednej rośliny uzyskać do 2 kg orzechów. Starannie wysuszone owoce nie tracą zbyt dużo swych wartości przez rok. Orzechy najlepiej suszyć na ruszcie z siatki drucianej na przewiewnym strychu lub zadaszonym balkonie. W ciepłym pomieszczeniu wyłuskane nasiona bardzo łatwo jełczeją, dlatego należy je dosyć szybko zużyć do potraw lub zjeść.

Wysuszone orzechy nie tracą wartości przez rok

Wydaje się że miejsce w którym rośnie leszczyna jest najważniejsze. Odniego bowiem zależy czy roślina będzie się dobrze rozwijała i czy będzie miała kontakt ze szkodnikami różnych gatunków. Przez znaczny czas kilka lat temu drzewa leszczyny była atakowane przez larwy słonkowca orzechowca. Ataki te były spowodowane brakiem pielęgnacji rośliny. W odpowiednich warunkach pasożyt ten stał się głównym wrogiem. Aby mały brązowy chrząszcz nie rozprzestrzenił się za bardzo, niedojrzałe, opadające wcześnie owoce należy systematycznie zbierać, usuwać z ogrodu lub niszczyć.

Pojawiające się czasem puste skorupki bez wygryzionego otworu nie świadczą o żerowaniu szkodników. Nasiona zamierają najczęściej z powodu zakłóceń w procesie rozwoju owoców lub ich wadliwego zapylenia.

Kwiaty leszczyny:

Leszczyna jest roślina jednorodną o kwiatach rozdzielno- płciowych. Oznacza to że ma kwiaty żeńskie i męskie, które rozwijają się na tym samym krzewie. Dobrze widoczne męskie kotki (bazie) są jednym z pierwszych zwiastunów wiosny i w regionach zachodnich Polski pylą często już pod koniec lutego. Niepozorne kwiaty żeńskie są trudne do zauważenia, gdyż wyrastają w pachwinach liściowych i przypominają pąki liściowe. W pełni rozkwitu ukazują jaskrawoczerwone znamiona słupków. Nie mogą się one zapylić pyłkiem z tego samego krzewu. Przenoszony przez wiatr pyłek powinien pochodzić z rośliny innej odmiany, co zapewnia obfite plonowanie.

Leszczyna w formie drzewka:

Drzewiasta leszczyna turecka Corylus colurna ma małe wymagania i nie wypuszcza pędów dzikich, dlatego znakomicie nadaje się na podkładki dla leszczyny uprawianej w postaci niskopiennych, krzaczastych drzew. Takie rośliny należy kształtować w sposób szczególny. Najpierw z najmocniejszego pędu- przyszłego pnia- usuwamy wszystkie pędy boczne do wysokości 50- 60 cm. Pędami wiodącymi będą trzy do pięciu wyżej rosnących, mocnych gałęzi. Gdy wytniemy pęd główny powstanie tzw. „pusta” korona.

Od drugiego roku za pomocą corocznego cięcia prześwietlającego tworzymy luźną, mocno prześwitującą koronę.


Ostrokrzew

Na kuli ziemskiej jest około 400 gatunków ostrokrzewów- Ilex. Uprawiane są ponadto bardzo liczne odmiany ogrodowe. Należą one do rodziny ostrokrzewowatych- Aquifolianceae. Są wśród nich gatunki o liściach opadających przed zimą i zawsze zielone. Chętniej są uprawiane te, o liściach trwałych, które są sztywne, skórzaste, ciemnozielone i na wierzchu przeważnie intensywne i błyszczące. Zmienny jest kształt liści o brzegu często falistym z kolczastymi ząbkami. Kwiaty są niepozorne, rozwijają się w maju- czerwcu i u większości gatunków pachną. Owocami są kuliste, krwistoczerwone, czerwone, pomarańczowe lub żółte pestkowce, dojrzewające zwykle we wrześniu i utrzymujące się na roślinach przez całą zimę. Kontrastują one z ciemnozielonymi liśćmi, nadając krzewom niezwykły urok. W Anglii, ale także w innych krajach anglosaskich stanowią tradycyjna ozdobę Świąt Bożego Narodzenia i Nowego Roku.

Ostrokrzewy zawsze zielone wyglądają ładnie w ciągu całego roku, ale szczególnie pięknie w okresie dojrzewania owoców. Gałązki z owocami znajdują zastosowanie w tworzeniu kompozycji bukieciarskich. Odmiany o barwnych liściach, żółtych owocach i wyróżniające się odmiennym niż typowa forma pokrojem, prezentują się bardzo ładnie sadzone pojedynczo. Znoszą częste przycinanie i podobnie jak bukszpan czy cis, służą do tworzenia ciętych żywopłotów oraz do formowania rozmaitych brył geometrycznych i figur. Przydatne są także do uprawy w pojemnikach, dlatego mogą być używane do dekoracji wnętrz.

Liczne walory dekoracyjne ostrokrzewów nie zawsze mogą się u nas w pełni objawić, ponieważ nie są całkiem mrozoodporne i nawet podczas przeciętnych zim mogą być w różnym stopniu uszkadzane. Stosunkowo korzystniejsze warunki klimatyczne istnieją dla nich na Pomorzu Zachodnim, Dolnym Śląsku i Ziemi Lubuskiej. W innych regionach kraju szczególnie starannie należy wybierać im stanowisko, aby było zabezpieczone przed mroźnymi wysuszającymi wiatrami i możliwie o wysokiej wilgotności powietrza. Pomiędzy poszczególnymi osobnikami istnieją jednak duże różnice w odporności na przemarzanie. Zdarzają się okazy stare, drzewkowate. Na przykład ostrokrzew kolczasty- Ilex aquifolium- rosnący na dziedzińcu katedry w Kamieniu Pomorskim ma przeszło 100 lat.

Ostrokrzewy wymagają gleby dość żyznej, gliniasto- piaszczystej, wilgotnej i zawierającej wapń. Wykazują znaczną tolerancję na zanieczyszczone i suche powietrze, zwłaszcza latem.W Polsce najczęściej próbowano uprawiać wspomniany już ostrokrzew kolczasty, który jest bardzo dekoracyjny, lecz wrażliwy na mrozy. Bardziej odpornym ale mało u nas znaczącym jest ostrokrzew amerykański- Ilex opaca- o kolczastych liściach i czerwonych owocach. Na wschodzie Stanów Zjednoczonych tworzy drzewa do 15 m wysokości. Ostrokrzew chiński- Ilex cornuta- zwłaszcza jego odmiana niska „Dwarf Burford”, chociaż nie w pełni mrozoodporna, jest łatwa do zabezpieczenia na zimę. Ma intensywnie błyszczące i łyżeczkowato wypukłe liście. Znaczną mrozoodpornością charakteryzuje się ostrokrzew gładki- Ilex glabra-, zasługujący na rozpowszechnienie. Podobnie jak inne gatunki ma on wiele odmian. Na uwagę zasługuje także ostrokrzew długoszypułkowaty- Ilex pedunculosa- o czerwonych owocach na długich szypułkach.

Ostatnio w naszym kraju coraz popularniejszy staje się ostrokrzew „Meservy” - Ilex meserveae- reprezentowany przez formę męską Blue Prince nie wydająca owoców oraz z ciemnoczerwonymi owocami. Są to krzewy gęsto ugałęzione o mniej lub bardziej matowych liściach. Odznaczają się podwyższona mrozoodpornością. Dość wytrzymały Ilex crenata tworzy niskie, gęste krzewy o małych liściach bez kolców i granatowoczarnych owocach.

Wydaje się, iż warto zainteresować się również gatunkami o liściach opadających przed zimą. Są nimi np. ostrokrzew okółkowy- Ilex verticillata- i piłkowany- . Ich bezlistne zimą krzewy mienią się czerwienią niezliczonych owoców. Wszystkie ostrokrzewy są roślinami trującymi!


Ozdobne drzewa i krzewy piękne i pożyteczne

Krzewy i drzewa stanowią tworzy­wo ogrodu. Ogród bez drzewa jest jak dom bez dachu. Drzewo jest bez wątpienia punktem central­nym. wokół którego toczy się ogro­dowe życie. Dlatego najlepiej jest. gdy drzewa nie mają natrętnego sąsiedztwa innych wysokich roślin. Pień drzewa musi być dobrze wi­doczny, gdyż jest on symbolem si­ły i wielkości. Jednakże rola krzewów ozdobnych nie ogranicza się do statystowania - spełniają one w ogrodzie wiele licznych zadań. Drzewa i krzewy zrzucające liście oraz zimozielone. w postaci żywopłotów formowa­nych lub swobodnie rosnących. tworzą zielone lub kwitnące ra­my ogrodu.

Jesienią barwne jagody krzewów stanowią pożywienie dla ptaków. a krzewy cierniste dają im schro­nienie. Niektóre drzewa i krzewy przyciągają pszczoły i motyle. in­ne - płożące się. okrywając glebę. chronią ją przed wysychaniem i ha­mują rozwój chwastów.

Miłośni­cy ogrodów skalnych i wrzosowi­skowych mają ogromny wybór krzewów karłowatych. także do sa­dzenia w pojemnikach i skrzynkach. Nie wszyscy wiedzą. że wiele krze­wów ozdobnych. zwłaszcza zimo­zielonych. jak np. różaneczniki. do­brze rośnie i pięknie kwitnie w cie­niu.

Właśnie tym roślinom oraz drzewom i krzewom ozdobnym szczególnie długo kwitnącym w książce tej poświęcono najwię­cej uwagi. ponieważ w każdym ogrodzie z upływem czasu coraz mniej przestrzeni pozostaje dla ro­ślin światłożądnych. Wiele miejsca zajmują tu również kwitnące drze­wa i szczególnie długo obsypane kwiatami krzewy ozdobne. ocze­kujemy bowiem przede wszystkim przepychu kwiatów zarówno w peł­nym słońcu. jak i w cieniu. Mile wi­dzianym dodatkiem jest zapach kwiatów.
Godne poznania są też krzewy i drzewa szybko rosnące i dwupien­ne - wydające owoce tylko wów­czas. gdy obok siebie posadzi sięosobniki żeńskie i męskie. Na uwa­gę zasługują krzewy i drzewa igla­ste o wzroście kolumnowym oraz te ich gatunki. które można upra­wiać w skrzynkach balkonowych. Klejnotem krzewów ozdobnych są pnącza. które oplątują pergole i kra­ty. pokrywając ściany domów zie­lenią i kwiatami.

Kwitnące drzewa stanowią punkt centralny ogrodu. dlatego powin­ny być sadzone w odpowiednim miejscu - samodzielnie, bez bli­skiego sąsiedztwa innych drzew i krzewów. Ich pokrój i inne wa­lory dekoracyjne są wówczas wy­raźnie widoczne.

Surmia pospolita, katalpa Cata/pa bignonioides Drzewo wysokości 10-1 5 m. z pięk­nymi. licznymi kwiatostanami i in­teresującymi owocami. Gatunek nadaje się tylko do dużych ogro­dów. Znacznie mniejsze rozmiary osiąga odm. Nana. Kwiaty/owoce. Czerwiec-lipiec. liczne białe wiechy. Od września brązowe owoce długości do 40 cm (drzewo cygarowe). Stanowisko. Słoneczne. nie zno­si suszy. Pielęgnacja. Cięcie łagodne. prze­waźnie po wystąpieniu szkód mro­zowych.

Głóg Crataegus Zastosowanie gatunków ciernistych w ogrodzie jest dyskusyjne. Z jed­nej strony. ze swoim bogactwem rozkwitających kwiatów i dużymi owocami, są ozdobą ogrodu i źró­dłem pożywienia dla ptaków. a ja­ko żywopłot osłaniają przed intruzami oraz dają schronienie małym zwierzętom. np. jeżom. myszom: z drugiej zaś strony. bez względu na formę i fazę rozwoju roślin. wśród ich gałązek bytują liczne szkodniki. Oprócz tego głóg jest po­datny na groźną chorobę - zarazęogniową. Nie da się zatem unik­nąć chemicznej ochrony roślin. po­dobnie jak w sadownictwie. Tym. którzy mimo wszystko zdecydują się na głóg. zaleca się wybór opisanych niżej gatunków i odmian.

Głóg ostrogowy C. crus-galli 'Carrierei' Duży krzew wysokości 5-7 m. kwit­nący w maju. o białych do różo­wych baldachogronach i ciemno­czerwonych, zwracających uwagęowocach.

Głóg szkarłatny C. coccinea (C. pedicellata) Duży krzew wysokości 5-7 m. kwit­nący w maju. o białych do różo­wych baldachogronach i ciemno­czerwonych owocach.

Głóg błyszczący C. x prunifolia Duży krzew wysokości 6-7 m. o białych baldachogronach i licz­nych, ciemnoczerwonych owocach. Stanowisko. Słoneczne do półcie­nistego. Pielęgnacja. Przycinać wg uzna­nia: możliwe cięcie odmładzające. Nigdy nie przycinać do formy ku­listej.

Złotokap zwyczajny Laburnum anagyroides Duży krzew. a nawet małe drzewo wysokości do 5 m.
Kwiaty/owoce. Maj-czerwiec. żół­te. motylkowate kwiaty zebrane w długie. zwisające grona. Odmia­na Vossi ma kwiatostany dwukrot­nie większe. kwiaty intensywnie świetlistożółte. Nasiona w strą­kach trujące: natychmiast obcinać. Wolno stojący złotokap wygląda szczeg61nie okazale Magnolia gwiaździsta (Magnolia stel/ata) jest sadzona stanowczo zbyt rzadko stanowisko. Słoneczne do póJcie­nistego. Pielęgnacja. Cięcia niekonieczne. Nie znosi cięcia odmładzającego!

Magnolia Magnolia Pięknie kwitnące drzewo lub krzew. idealne do ogrodu. Najlepiej sa­dzić je pojedynczo.
Magnolia pośrednia M. x soulangiana Duży krzew wysokości do 5 m. Na­leży dla niego przeznaczyć specjal­ne miejsce w ogrodzie!
Kwiaty. W kwietniu. przed rozwi­nięciem liści. różowe. prosto wznie­sione jak tulipany.
Stanowisko. Słoneczne do cieni­stego. Pielęgnacja. lepiej nie przycinać. choć znosi nawet radykalne cięcie.

Magnolia purpurowa M. filjf/ora 'N igra' Wyprostowane drzewo wysokości 3-4 m, wolno rosnące. Kwiaty. Ciemnoczerwone, we­wnątrz różowe, kwiecień, póżniej niż magnolia pośrednia. Stanowisko i pielęgnacja. jak ma­gnolii pośredniej.

Jabłoń Malus jabłoń ozdobna to nie tylko bogac­two kwiatów od maja do czerwca, lecz także obfitość owoców jesie­nią. Kwiaty są pojedyncze lub peł­ne. białe, różowe, pomarańczowe, purpurowoczerwone, żółtoczerwo­ne albo koloru czerwonego wina. Odmiany. 'Charlotta'; kwiaty w koń­cu maja, jasnoróżowe, o zapachu fiołków, owoce zielonożółte. 'Eleyi'; krzewiasta, kwiiity w maju, ciem­nopurpurowe. owoce o jednolitej barwie. jabłoń kwiecista (M. f/ori­bunda): krzew lub drzewo. kwia­ty w maju. jasnoróżowe, żółte. od strony słonecznej czerwone; obfi­cie owocuje. owoce długo pozo­stają na drzewie. 'Hillieri': obfi­cie kwitnący krzew. kwiaty w koń­cu maja, jasnoróżowe, półpełne, owoce żółtopomarańczowe, długo pozostają na drzewie. 'Profusion': krzewiasta. bogato kwitnąca. kwiaty w końcu maja, koloru czerwo­nego wina, później płowieją. owo­ce karminowoczerwone. 'Prof. Sprenger': krzew lub drzewo. kwia­ty w maju, jasnoróżowe. potem białe, pomarańczowe owoce dłu­go pozostają na drzewie. 'Royal­ty': krzew lub drzewo. kwiaty ko­niec maja. karminowoczerwone. owoce ciemnoczerwone. Stanowisko. Słoneczne do umiar­kowanie słonecznego. Pielęgnacja. W końcu zimy cięcie prześwietlające.


Pigwa pospolita

Pigwa jest krzewem owocowym z rodziny różowatych. Rośnie dziko na południu Europy, w Azji Mniejszej po Iran, gdzie dorasta nawet do 8 m. U nas jest rzadko spotykana i dorasta jedynie do 2 m. Według niektórych legend, to nie jabłko, ale właśnie bladozłota pigwa skusiła Ewę. Starożytni Grecy i Rzymianie poświęcili ten owoc Afrodycie i Wenus.
Krzewy pigwy rosną zwłaszcza na wapieniu. Występują w lasach oraz na zboczach gór. Liście pigwy są szerokoelip­tyczne o długości do 10 cm i szerokości 6 cm. Początkowo są szarawobiało omszone, później, gdy są starsze, na górze są ciemnozielone, a na dole szaro omszone. Kora ma kolor purpurowobrązowy, łuszczy się. Kwiaty tej rośliny pojawiają się późną wiosną. Mają średnicę około 5 cm. Są 5-płatkowe, pojedyn9ze, w kolorze jasnoróżowym lub białym.

Owoce pigwy mają kształt jabłkowaty lub gruszkowaty i nie nadają się do jedzenia na surowo. Początkowo są omszone, później pokryte woskowym nalotem. Mają średnio długość około10 cm, lecz na okazach dziko rosnących są one znacznie mniejsze. Dojrzewają w październiku, a po zerwaniu po­winny kilka dni, a nawet tygodni poleżeć w domu. Nabierająwówczas żółtej barwy i silnego aromatu.

Pigwa pospolita (Cydonia oblonga Mil.) podobnie jak blisko spokrewniona z nią grusza i jabłoń, zaliczana jest do rodziny Rosaceae (różowate) i podrodziny Pomoideae (jabłkowe). W stanie dzikim występowała tylko w Azji Mniejszej i południowo-wschodniej Europie. Obecnie uprawiana jest także w innych rejonach kuli ziemskiej z przeznaczeniem na owoce lub podkładki. W Polsce wielkoowocowe odmiany pigwy występują stosunkowo rzadko ze względu na małą wytrzymałość mrozową. Często spotykane są natomiast podkładkowe typy pigwy wykorzystywane do skarlania grusz.

W warunkach naturalnych pigwa jest mocno rozgałęzionym krzewem lub drzewem o krótkim piu. W formie krzewu osiąga wysokość 2 - 3 m, natomiast jako drzewo dorasta nawet do 5m wysokości. Młode pędy pigwy są filcowato owłosione, cienkie z bardzo małymi pączkami liściowymi. Kwiaty rozwijają się bardzo późno tj. w końcu maja lub na początku czerwca. Zazwyczaj krótkich pędów wyrastających wiosną. Są o białym lub lekko różowym zabarwieniu i wyjątkowo dużych rozmiarach. Większość odmian pigwy nie zapyla się własnym pyłkiem toteż dla zapewnienia normalnego owocowania trzeba sadzić 2 - 3 jednocześnie kwitnące odmiany.

Owoce pigwy są w kształcie gruszki lub jabłka. Dojrzewają we wrześniu lub październiku, osiągając wagę od 100 do 200 g lub więcej. Dojrzałe owoce wydzielają bardzo przyjemny, delikatny zapach. Ich skórka początkowo zielonożółta a później cytrynowożółta pokryta jest wyraźnym łatwo ścierającym się omszeniem. Urody owocom dodaje bardzo duże bardzo duże działki kielicha i listki osadzone na pędzie u podstawy.

Twardy mało soczysty i cierpki miąższ powoduje że owoce pigwy w stanie świeżym praktycznie nie nadają się do spożycia lecz są bardzo wartościowym owocem w przetwórstwie, z powodzeniem wykorzystywane są do wyrobu galaretek dżemów i soków. Pokrojone owoce pigwy lekko rozgotowane w małej ilości wody można rónież dodawać do jabłek przeznaczonych na szrlotkę. Przygotowana w ten sposób szarlotka wyróżnia się przyjemnym skowatym smakiem i wyraźnym aromatem.

Pigwa najlepiej rośnie i owocuje na glebie żyznej i próchnicznej ciepłej o lekko kwaśnym odczynie i zasobnej w wodę (gdyż ma krótki system korzeniowy). Wymaga również osłoniętego stanowiska w którym mniejsze jest prawdopodobieństwo jej wymarznięcia. Odmiany wielkoowocowe należy rozmnażaćwegeratywnie poprzez szczepienie na podkładkoweych typac hpigwy. Rozmnażanie pigwy tym sposobem nie sprawia żadnych kłopotów podonie jak pozyskanie podkładek. Problem jest natomiast dostępność odmian.

Od kilku lat w Instytycie SAdownictwa i Kwiaciarstwa obserwowana jest pigwa z Mołdawi o nie ustalonej tożsamości. Jej gruszkowate owoce nierzadko osiągają ciężar około 350g, dojrzewają w końcu sierpnia i są bardzo trwałe. Nawet w temperaturze pokojowej mogą przeleżeć kilka tygodni. Odmiana ta cechuje się ponadto stosunkowo silnym wzrostem. Słabszym wzrostem i niewielkimi owocami kształtu jabłkowego charakteryzuje się odmiana "Triumf", której owoce dojrzewają w pierwszej połowie września. Od niedawna Instytut jest w posiadaniu kilku innych odmian, których wartość można będzie określić dopiero po kilku latach. W tej sutuacji do rozmnażania można wykorzystać sporadycznie spotykane w kraju stare drzewa pigwy o ile "rodzą" one wartościowe owoce.

W naszych warunkach klimatycznych pigwa nie jest polecana do szerokiej uprawy natomiast może być sadzona na działce. Wyróżnia się bowiem bardzo dużymi kwiatami, które na tle ciemnozielonych liści stanowią niewątpliwie element dekoracyjny.

Jednocześnie kwitnie bardzo późno w czasie gdy większość drzew ma kwitnienie dawno za sobą. Późnym latem i jesienią elementem dekoracyjnym są duże cytrynowożółte owoce. Różnież ciemnozielone liście i pokrój roślin wyróżniają pigwę spośród innych drzew owocowych. Z pigwy można załóżyć luźny dekoracyjny żywopłot. W tym celu drzewka należy posadzić w rzędzie co około 60 cm i ciąć corocznie jak przy formowaniu korony osiowej jabłoni,. W takiej formie pigwa nieco słabiej owocuje ale tworzy oryginalny żywopłot już w ciągu 2 - 3 lat.

Zastosowanie w kuchni
Te owoce o oryginalnym smaku i bogate w witaminy sta­nowią cenny surowiec do przygotowywania konfitur, na­lewek, kompotów, dżemów, a ze względu na dużą ilośćpektyn są znakomite na galaretkę. W kuchni kaukaskiej przyrządza się wiele potraw mięsnych z pigwą. Dodaje się ją do kiszonej kapusty, piecze znakomite placki, robi prze­twory na zimę. Odznaczają się one wykwintnym smakiem i aromatem.

Zastosowanie w medycynie
Oprócz zastosowania w kuchni, owoce pigwy mają rów­nież zastosowanie w lecznictwie. Wykazują działanie ochła­dzające, kojące, powlekające i rozmiękczające. Stosowane są w postaci naparów w stanach zapalnych jamy ustnej, gar­dła i żołądka, a zewnętrznie do gojenia stanów zapalnych spojówek, odmrożeń, zajadów, hemoroidów i jako środek leczniczy i kosmetyczny dla wzmocnienia cebulek włoso­wych. Bogatym surowcem leczniczym są także cenne nasio­na pigwy. Pozyskuje się je jesienią z owoców tego krzewu.

Napar z pigwy
Aby z nasion wydzielił się śluz, należy je moczyć od 3 do 5 godzin. Pić według wskazań lekarza lub trzy razy dziennie.


Pięciornik krzewiasty

Pięciornik krzewiasty (Potentilla fruticosa) z rodziny różowatych (Rosaceae) uprawiany jest od bardzo dawna zwłaszcz w krajach o klimacie chłodniejszym. W Norwegii należy do najpopularniejszych krzewów ozdobnych. W Polsce jest także dobrze znany. Jest to krzew stworzony dla naszych warunków klimatycznych. Odznacza się bowiem dużą odpornością na mrozy oraz na suszę glebową i atmosferyczną. Jest wytrzymały na upały. Rośnie na glebach piaszczystych i glinianych czyli przepuszczalnych. Jednakże na glebach świeżych, nieco wilgotniejszych kwitnie obficiej i dłużej. U krzewów posadzonych n glebie zawierającej dużo wapnia liście żółkną i chorują. Odpowiedni jest odczyn gleby od kwaśnego do obojętnego (pH 4,5 - 6,5). Wymaga słonecznego lub lekko ocienionego stanowiska. W miejscach z lekkim pócieniem wskazane jest sadzić odmiany o kwiatach różowych i czerwonyc h nie płowieją wówczas od intensywnego promieniowania słonecznego. Toleruje zanieczyszczenia powietrza przydatny jest zatem dla miast i okręgów przemysłowych. Sadzenie okazów pojedynczych jest mniej wskazane chyba że w większych pojemnikach. Mogą wtedy służyć do dekoracji balkonó, tarasów i werand. Pięciornik rosnący na działce można także co roku nisko przycinać. Krzewy tak prowadzone są mniejsze później zaczynają kwitnąć lecz kwitnienie trwa dłużej mimo że jest mniej obfite niż u okazów nie ciętych.

Ogromną nie docenianą zaletą jest bardzo długi okres kwitnienia pięciornika od maja do października, a niektórych odmian nawet do listopada. Nie znam drugiego gatunku krzewu, który kwitnie nieprzerwanie pół roku. Najwięcej kwiatów rozwija się w maju i czerwcu oraz na przełomie sierpnia i września. Krzewów kwitnących późnym latem i jesienią mamy w Polsce bardzo mało dlatego pięciornik krzewiasty zasługuje na szerokie rozpowszechnienie. Jego wymiary nie przekraczające 1 m wysokości predysponujągo szczególnie do ogrodów działkowych. Stare krzewy osiągają do 1,5m średnicy.
W uprawie znajdują się głównie odmiany. Polskie szkółki produkują ich około trzydziestu. Jest w czym wybierać. Odmiany różnią sie wysokością, szerokością, zawartością i barwą kwaitów. Najczęściej kwiaty są żółte w rozmaitych odcieniach. Najwartościowszymi odmianami o kwiatach żółtych są: Goldfinger - kwiaty ciemnożółte bardzo duże i liczne rozwijają się od czerwca do października. Doskonała odmiana odporna na mączniaka prawdziwego i na niekorzystne czynniki klimatyczne.

Sommerflor - krzewy są niskie zaokrąglone o kwiatach ciemnożółtych dużych i licznych odporne na mączniaka. Darts Goldfinger - to niski szeroki krzew o liściach szarozielonych i bardzo dużych ciemnożółtych kwiatach. Odpowiedni do stosowania jako roślina okrywowa.
Goldteppich - niski krzew o kwiatach ciemnożółtych do okrywania gleby. Longacre - niski krzew o jasnożółtych kwiatach do okrywania gleby odporny na mączniaka.
Tangerine - krzew wysoki o bardzo dużych żółtopomarańczowych kwiatach rozwijających się od maja. Primrose Beauty - wysoki szeroki i gęsty krzew o gałązkach na końcach przewieszających. Kwiaty białożółte pod wpływem silnego promieniowania słonecznego całkowicie bieleją. Abbottswood - to najpiękniejsza odmiana o kwiatach białych średnio dużych i w ogromnej liczbie. Kwitnie już od maja. Krzewy są wysokie i bardzo szerokie. Pretty Polly - szeroki gęsty krzew o delikatnych pędach i średnio dużych jasnożółtych kwiatach. Red Ace - to krzew niski lub średnio wysoki ale szeroki. Pod wpływem intensywnego promieniowania słonecznego górna strona płatków staje się pomarańczowa. Kwitnie od początku czerwca do listopada. Ze względu na pewną wrażliwość tej odmiany na suszę i gorące powierze należy ją sadizć w miejscach lekko ocienionych. Odmiany wymienione i inne można sadzić na obszarze całego kraju. Znoszą słabe zasolenie gleby. Podczas gorących dni bywają atakowane przez przędziorki. Zwalcza się je stosownymi środkami chemicznymi a przed i po zachodzie słońca wskazane jest spryskiwanie wodą liści od dolu.
Pięciornik krzewiasty rozmnaża się za pomocą sadzonek zielnych w tunelu foliwym, ewentualnie przez sadzonki zdrewniałe. Młode krzewy kwitną już w szkółce. Po sadeniu ich na działce na miejscu stałym nie ma przerwy w kwitnieniu. Pięciornik krzewiasty ze względu na swoje walory dekoracyjne i bardzo długie kwitnienie powinien zdobić każdy ogród.


Jak sadzimy iglaki

Właściwe posadzenie roślin zapewni im dobry wzrost i efektowny wygląd przez długie lata.
Jeśli mamy możliwość wyboru terminu sadzenia to wszystkie gatunki i odmiany odporne na mróz warto posadzić na działce jesienią. Należy do nich większość jodeł, świerków, żywotników, daglezje, choiny, sosny i modrzewie. Natomiast iglak wrażliwe na mróz lepiej sadzić wiosną a jeśli sadzimy je jesienią to trzeba dobrze zabezpieczyć bryłę korzeniową oraz górną część rośliny.

Techniki sadzenia:
Sadząc iglaki wiosną i latem przestrzegamy głębokości sadzenia powierzchnia bryłki korzeniowej powinna być na równi z ziemią lub około 1 cm zagłębiona. Dołki kopiemy nieznacznie obszerniejsze tak by krzew można było swobodnie ustawić. Po obsypaniu ziemią podłoże wokół bryły dociskamy dłońmi i palcami tak by ziemia dobrze i we wszystkich miejscach przylegała do bryły korzeniowej. Na koniec formujemy niewielką misę z ziemi i obficie podlewamy roślinę. Uformowana niecka zapobiega niekontrolowanemu rozlewaniu się wody i czyni zabieg podlewania wysoce efektywnym gdyż najwięcej wody efektywnym gdyż najwięcej wody dociera do korzenia. Misa ziemna nie przydaję się tylko raz warto zostawić ją na cały sezon ponieważ rośliny powinny być regularnie podlewane w okresie kiedy nie ma opadów deszczu.

Sadząc rośliny jesienią przestrzegamy tych samych zasad co w przypadku wiosennego i letniego terminu z tą różnicą, że zaleca się je sadzić nieco głębiej tak by powierzchnia bryły korzeniowej znalazła się ok. 3 cm poniżej poziomu ziemi. Dodatkowo przed nastaniem silnych mrozów możemy usypać wokół krzewów niewielki kopczyk z kory sosnowej. Taki zabieg jest szczególnie polecany przy karłowych iglakach, których zbytnio zagłębić się nie da. Zabiegi te poprawiają zimowanie krzewów, chronią nasadę pędów i szyjkę korzeniową, sprzyjają lepszemu zimowaniu systemu korzeniowego. Wiosną uformowane kopczyki rozganiamy i wyrównujemy.

Sadzenie iglaków na trawniku: Jeśli mamy zamiar posadzić iglaki w obrębie trawnika musimy zastanowić się czy sadzimy pojedynczy krzew lub drzewko czy grupę. Od tego zależy ilość darni jaką należy wyciąć.
Dla pojedynczych krzewów zaleca się wycięcie koła o średnicy 25 - 40 cm ( w zależności od siły wzrostu, rozmiarów a zwłaszcza pokroju ), podobnie dla form piennych. Teren po zdjęciu darni przekopujemy użyźniając go kompostem. Brzegi trawnika zabezpieczamy specjalną falistą taśmą, drewnianymi kołkami lub kamieniami. Po posadzeniu rośliny powierzchnię ściółkujemy. Sadząc grupę krzewów musimy usunąć odpowiednio większą część darni. Częstym błędem popełnianym przy sadzeniu roślin w trawniku jest zbyt mała powierzchnia wycinanej trawy przez co powstają utrudnienia w koszeniu trawnika. Zdarza się, że krzewy są później uszkadzane przez kosiarkę szczególnie rozłożyste lub płożące jałówce. Ponadto po posadzeniu teren często jest zapuszczany trawa szybko zarasta przestrzeń przeznaczona dla krzewu. Nasadzenie traci sporo na estetyce a posadzone rośliny mają niedobór wody i składników pokarmowych.


Stare drzewa

Spotykamy je przy polnych drogach i starych ogrodach. Często rosną już pojedynczo, ale wciąż mimo swojego wieku obdarowują kolejne pokolenia owocami o niespotykanym już smaku. Długowieczne jabłonie, grusze, czereśnie. Jak długo mogą żyć i owocować? Od czego zależy jak długo będziemy się cieszyć ich wyglądem i niepowtarzalnym smakiem owoców?

Jabłonie mogą żyć do 200 lat, zdarza się że 60-70 -letnie jabłonie wciąż owocują. Podobnie grusze: dorastają do wysokości 15-20 m, owocują nawet 50-letnie drzewa, a dożywają do 150 lat. Niektórzy wskazują właśnie na gruszę, jako najbardziej długowieczny gatunek. Mimo wysokich wymagać co do stanowisk, możemy spotkać owocujące 50-letnie drzewa czereśni odmiany Bladoróżowa, polecanej do uprawy już w 1882 r. Niezbyt długowiecznym gatunkiem jest brzoskwinia, która nawet w swej ojczyźnie Chinach dożywa 50 lat, dorastając do 8 m wysokości. W warunkach południowej Europy i Azji orzech włoski jest drzewem dożywającym 300-500 lat i dorastającym do 25 m wysokości. W Polsce w korzystnych warunkach rośnie około 50-80 lat i osiąga wysokość 15 m. Najstarszy w Polsce orzech włoski ma 129 lat i 23 m wysokości.

Te wielkie, stare wręcz rekordowe okazy to nie tylko źródło owoców zapomnianych odmian, ale również element krajobrazu. Ale co innego samotna wielka jabłoń w polu, czy fragment pięknej, dawnej alei czereśniowej, a stara śliwa czy grusza na działce. Często te wiekowe drzewa nie przedstawią sobą prawie żadnych wartości użytkowych. Są to drzewa nie spełniające naszych oczekiwań pod względem wielkości i jakości, często bowiem owocują przemiennie i rodzą owoce marnej jakości. Drzewa takie mogą być silnie opanowane prze choroby i szkodniki i nierzadko silnie uszkodzone przez mróz. Ich duże rozmiary ograniczają możliwości modernizacji działki i zwiększają ryzyko szkód podczas burz połączonych z wiatrem.

Powstaje zatem pytanie, jak długo uprawiać drzewa owocowe na działce, ciesząc się obfitym plonem wysokiej jakości i wysoką zdrowotnością drzew? Większość spotykanych na działkach gatunków drzew może rosnąć i owocować nawet przez 30 lat, zanim podejmiemy decyzję o ich karczowaniu. Krócej, bo 20 lat możemy cieszyć się z uroków brzoskwini. Warto przy tym pamiętać o zdolności tego gatunku do szybkiej regeneracji. U starych lub uszkodzonych przez mróz drzew brzoskwini, po silnym cięciu na 8-9 oczek od nasady pędu, szybko wyrastają silne pędy z których łatwo można zbudować koronę. Tak zregenerowane korony szybciej dochodzą do pełnego plonowania niż nowo posadzone, młode drzewka.

Wieloletnie i coroczne owocowanie drzew na działce zależy zarówno od cech genetycznych gatunku, od poziomy pielęgnacji i stopnia zadbania uprawianych przez nas drzew, od tego na jakiej rosną podkładce i wreszcie od czynników przyrodniczych. Wybór niewłaściwego stanowiska dla poszczególnych gatunków, skuteczna ochrona przed chorobami i szkodnikami, optymalne nawożenie, regularne cięcie prześwietlające na pewno zapewni długie owocowanie naszych drzew. Drzewa na podkładkach wegetatywnych, zwłaszcza karłowych żyją krócej, ale pamiętajmy, że właśnie one wcześniej wchodzą w okres owocowania. Żyją 15 lat, ale owocują już od 2 roku po posadzeniu. Na pierwsze plony z drzew na podkładkach generatywnych poczekamy aż 4 lata. Nie mamy wpływu na czynniki klimatyczne, a wiadomo że ostre, mroźne zimy, duże wahania temperatur, zalania drzew to czynniki stresowe, które osłabiają kondycję drzew, skracając ich okres produktywnego życia. Drzewa z ranami zgorzelinowymi, z zamierającymi korzeniami nie dożywają sędziwego wieku.

Dla krzewów jagodowych istotna jest również forma krzewu. Porzeczki i agrest uprawiane w formie piennej, nie tylko będą wydawać mniejszy plon, ale będą żyły krócej, niż te w formie krzaczastej. Ale nawet te w formie krzaka, pozostawione same sobie, bez cięcia (które zapewni regularną wymianę pędów), po 10 latach staną się źródłem chorób i szkodników, a nie owoców. W przypadku zagonu truskawek czy poziomek nawet te najbardziej zadbane i tak wydadzą największy plon w trzecim roku po posadzeniu roślin i nie będą już plonować lepiej, a więc po trzecim sezonie zakładamy nowy zagon truskawek w innym miejscu.

Skutecznym zabiegiem przedłużającym życie naszych drzew jest cięcie odmładzające. Przez 20-30 lat życia drzewa te osiągnęły znaczne rozmiary, dorastając do 5-8 m wysokości. Taka wysokość utrudnia wykonywanie zabiegów pielęgnacyjnych i zbiór owoców. Tym bardziej że strefa owoconośna przenosi się na zewnątrz i na wierzchołek korony, co sprawia że najtrudniej dostać się do najładniejszych i największych owoców.

W miarę starzenia się drzewa i powiększenia się rozmiarów korony, promienie słoneczne mają coraz mniejszy dostęp do jej środka i z tego powodu owoce wewnątrz korony ani nie wybarwiają się, ani nie osiągają odpowiedniej wielkości. Dlatego tak ważne jest cięcie odmładzające, polegające na silnym skróceniu pędów z jednoczesnym obniżeniem wysokości korony i zmianą jej kształtu. To bardzo silne cięcie pobudza drzewa do intensywnego wzrostu. Wyrastające pędy można wykorzystać do zastąpienia starych konarów i tym samym odmłodzenia korony drzewa. Cięcie odmładzające daje dobre wyniki u jabłoni, grusz, śliw, wiśni i brzoskwiń.

Stare, trzydziestoletnie drzewa na naszej działce mają swój urok i znaczenie. Są źródłem owoców odmian, których już nie znajdziemy w punktach szkółkarskich. Warto o nie dbać, warto je odmładzać.


Szkodniki i choroby drzew

Korony drzew owocowych są dogodną kryjówką dla wielu drobnych zwierząt, wśród których są zarówno organizmy pożyteczne jak i szkodliwe oraz takie, których rola jest często trudna do wytłumaczenia. Ogrodnika najbardziej interesują te spośród nich, które w nadchodzącym sezonie mogą spowodować znaczne szkody.
Jednym z najgroźniejszych szkodników jabłoni jest owocówka jabłkóweczka. Gąsienice tego niewielkiego motyla zimują pod odrastającą korą w specjalnie przygotowanych kolebkach, niewidocznych dla człowieka. Znacznie łatwiej odnajdują miejsce zimowania owocówki ptaki, które wydziobują spod kory często większość znajdujących się tam gąsienic. Zimą ginie także większość gąsienic owocówki śliwkóweczki, ale i tak- ta niewielka ilość, która przezimuje w dolnej części pnia czy w ściółce spowodować może poważne szkody.

W spękaniach kory zimuje także kwieciak jabłkowiec. Najłatwiej go zauważyć na pniach starych drzew, gdzie pod łuszczącą się korą dostrzec można nieraz po kilka sztuk szarobrunatnych chrząszczy z jaśniejszą przepaską w kształcie litery „V”. Przyglądając się bardzo uważnie powierzchni kory dostrzeżemy wiśniowobrązowe, kilkumilimetrowe jakby miseczki odwrócone do góry dnem- kiedyś miejsce rozwoju misecznika śliwowego (występuje na różnych gatunkach drzew) a obecnie kryjówka min. dla drapieżnych roztoczy polujących na przędziorki i szpeciele. Z kolei przecinakowate tarczki- łuseczki stanowią „przykrywkę” dla kilkunastu czy kilkudziesięciu jaj skorupika jabłkoniowego- niewielkiego pluskwiaka, występującego szczególnie licznie na zaniedbanych drzewach. Rozwidlenia krótkopędów oraz powierzchnia kory cieńszych i grubszych gałęzi jest miejscem, w którym zimują wytrzymałe nawet na bardzo ostry mróz jaja różnych roślinożernych gatunków. Aby je dostrzec, trzeba zaopatrzyć się w lupę filatelistyczną z ośmio lub dziesięciokrotnym powiększeniem. Kiedy przyjrzymy się uważnie bez trudu dostrzeżemy koralikowate, czerwone jaja przędziorków; owalne, czarne, błyszczące jaja mszyc; pomarańczowe i bananowatego kształtu jaja miodówki jabłoniowej; czy płaskie, ciemnoczerwone larwy miseczników. Zresztą długo by wymieniać! Czasem jest ich tak dużo, że powierzchnia kory wygląda jakby była pokryta „rdzą” (przędziorki), lub „sadzą” (mszyce). Od ilości „zimowego zapasu” szkodników zależy stopień porażenia nimi drzew owocowych w kolejnym sezonie. Ale nie zawsze tak jest.

Ostre wiosenne przymrozki, a także działalność pożytecznych organizmów, przyczyniają się co roku do znacznej redukcji tych zimujących stadiów.


Kolory w ogrodzie

W obrębie każdego niemal rodzaju drzew czy krzewów znaleźć można co najmniej jedną odmianę żółtolistną. Spośród drzew znajdziemy je u buków, dębów, klonów, glediczji, jarzębów, robinii a wśród krzewów u dereni pęcherznicy, berberysów, bzów i wielu innych. A także oczywiście wśród licznych gatunków iglastych. W tych wszystkich przypadkach żółta barwa liści jest zasadniczym elementem ozdobnym. Mamy jednak także odmiany złotolistne gdzie kwiaty czy owocostany pełnią równie istotną funkcję dekoracyjną. Tak jest właśnie u przepięknie kwitnącej katalpy bignowiniowej "Aurea" wrzoseków, czy tawuł japońskich. Najważniejszy jest umiar. Zarówno architekci krajobrazu jak i ogrodnicy amatorzy bardzo chętnie sięgają po barwnolistne odmiany drzew i krzewów licząc na szybki i spektakularny efekt wizualny. Należy przy tym pamiętać by rośliny takie wprowadzać do ogrodu przede wszystkim powściągliwie i z umiarem. Zdecydowanie lepiej wygląda jedna dobrze wyeksponowana roślina o złotych liściach wśród otaczającej zieleni niż sadzenie obok siebie odmian żółto - czerwonolistnej i jeszcze biało nakrapianej. Oczywiście można je stosować w jednej kompozycji ale wyrażnie przedzielone neutralnymi roślinami o zielonych liściach i nie więcej niż po jednej z każdego rodzaju. Przy okazji dobrze jest jeśli te barwne plamy różnią się od siebie rónocześnie fakturą i skalą ( drobne liście lub igły u jednej w kontraście z dużymi liśćmi u drugiej).
Na przykład dobrze komponują się dominująca w kompozycji katalpa bignoniowa "Aurea" o grubej fakturze dużych liści i płasko-kulistej koronie w połączeniu z delikatnym parasolowatym i niskim klonem palmowym "Ornatum" czy kolumnowym i drobnolistnym berberysem Thunberga "Red Pillar" lub "Atropurpurea Nana" (obydwa purpurowolistne). Zestaw może być uzupełniany biało paskową odmianą trawy np. wyczyńcem łąkowym (Alopecurus pratensis) "Aureovariegata" lub popularną manną mielec (Glyceria maxima) "Variegata" albo białopstra odmianą funkii czy dywanem pstrej odmiany podagrycznika ( Aegopodium podgararia ) "Variegata". Całość powinna być poprzetykana neutralnymi krzewami o zielonych liściach.

Nagminnym błędem jest sadzenie razem kilku odmian roślin iglastych o różnych barwach igieł - żółtej, niebieskiej, zielonej, białopstrej - obok siebie, co daje wrażenie bałąganu i braku koncepcji.
Podobny efekt chosu powodują zestawienia barwolistnych odmian berberysu Thunberga, żółtych odmian tawuły japońskiej i trzmieliny Fortune'a w całej palecie odmian. I oczywiście wszystko wymieszane razem. W obydwu przypadkach należy te zestawienia uspokoić znaczną ilością zieleni roślin o dużych liściach (funkie, rodgersje, hortensje, kaliny, pergola z winoroślą albo kokorniakiem), o konstrstującej fakturze (paprocie, liliowce, kosaćce, trawy, niskie wierzby, tawlina jarzębinolistna), czy ciekawej architekturze (klon palmowy, dereń pagodowy).

Podstawowe zasady

Najlepiej gdy złotolistna roślina ma ciemne tło od którego wyraźnie sięodcina i podkreślony jest jej pokrój. W naszym przypadku dla katalpy ale i dla jakiegokolwiek innego drzewa może to być grupa dużych drzew iglastych jak np. daglezje albo jakieś jodły.
Nie należy sadzić takich roślin na tle białej ściany domu. Drzewa o złocistych koronach jak robinia akacjowa "Frisia" glediczja trójcierniowa "Sunburst" i inne sąna tyle wyróżniające i dominujące we wszelkich kompozycjach, że sąsiadujące z nimi drzewa o podobnej skali nie powinny konkurować z nimi intensywną np. purpurową barwą liści. Żółtolistne odmiany tawuły japońskiej, jaśminowca wonnego, berberysu Thunberga, pęcherznica kalinolistna "Luteus" i podobne krzewy mogą być z powodzeniem sadzone rzędowo jako nieformowane żywopłoty wzdłuż ogrodzenia, ścieżki.

Wybór stanowiska

Rośliny o żółtych liściach należą do bardzo różnych grup botanicznych i ich wymagania dotyczące wilgotności i rodzaju gleby a także mrozoodporności są bardzo różne niemniej jednak wszystkie one mają bardzo podobne wymagania świetlne. Niemal wszystkie wymagają miejsc w pełni lyb przynajmniej częściowo nasłonecznionych. Jednakże liście niektórych odmian mogą ulec poparzeniu, szczególnie te najmłodsze. Dotyczy to berberysu Thunberga "Aurea", brzozy "Golden Cloud" buka "Zlatia", czasami wiązu holenderskiego "Wrebei".

Z drugiej strony jednak sadzenie tych odmian w cieniu sprawia, że barwa żółta wiosną jest w najlepszym razie cytrynowa a nawet jasnozielona i bardzo szybko latem ciemnieje. Należy pamiętać, że reguły żółta barwa liści jest bardzo jaskrawa wiosną a od czerwca prze całe lato liście zielenieją i u niektórych odmian we wrześniu w zasadzie wszystkie liście są już zielone. Tak dzieje się choćby w przypadku buka "Rohan Gold" i "Zlatia".

Drzewa i krzewy iglaste Nazwa Wys w m

Pokrój Cechy szczególne Cyprysik Lawsona 2 wąskostożkowaty może przemarzać Cyprysik Groszkowy 3 szerokostożkowaty, płaczący duża mrozoodporność Jałowiec pospolity 0,5 płożący znosi suche podłoże Jałowiec pośredni 1 płożący j.w Sosna górska 1 kulisty, nieregularny j.w Cis pospolity "Elegantissima" 2 pokładający się, nieregularny stale wilgotne podłoże Cis pospolity "Fastigiata Aurea" 2 kolumnowy j.w Żywotnik zachodni 2 szerokostożkowy na żywopłoty Drzewa lisciaste Brzoza brodawkowa 10 wąskojajowaty w lekkim półcieniu Buk pospolity 15 kolumnowy liście ulegają poparzeniu od słońca

Glediczja trójciemiowa 15 szerokojajowaty luźna, ażurowa korona Rubinia akacjowa 10 nieregularny na jałowce i suche gleby Wiąz holenderski 10 kolumnowy liście ulegają poparzeniu od słońca

Krzewy liściaste Berberys Thunberga 1 kulisty, krzaczasty liście ulegają poparzeniu od słońca Dereń biały 2 kulisty, krzaczasty na żywopłoty Jaśminowiec wonny 2 kulisty, krzaczasty wonne, ozdobne kwiaty Pęcherznica kalinolistna 2 kulisty, krzaczasty ozdobne kwiaty i młode owoce

Bez czarny 3 nieregularny ozdobne, białe kwiaty Tawuła japońska 0,5 kulisty, krzaczasty ozdobne kwiaty Kalina hordowina 3 kulisty, krzaczasty ozdobne kwiaty


Jakie kupować drzewa i krzewy

Jesień to dobra pora na zmiany w ogrodzie i na działce. Posadzenie kolejnych drzew czy krzewów owocowych w tym czasie będzie korzystnie i dla roślin, które do zimy zdążą się ukorzenić i dla nas samych bo w październiku łatwiej niż w marcu znajdziemy wolną chwilę. Ponadto w tym okresie nasze szanse na zakup wymarzonych roślin będą największe ponieważ oferta szkółkarzy jest jesienią najbogatsza.

Zakup nowych roślin nie może być dziełem przypadku. Do punktu sprzedaży warto przyjść z wcześniej przygotowaną listą, na której powinny się znaleść odmiany łatwe do uprawy mało wrażliwe na choroby o smacznych owocach lub odpowiednim wyglądzie komponującym się z resztą drzew czy krzewów. Poszukując konkretnej odmiany dobrze jest mieć w rezerwie inną podobną by przy braku tej pierwszej nie decydować się na coś nieprzemyślanego.

W trakcie transportu

Aby zakupione rośliny bez problemu przyjęły się i dobrze rosły nie mogą zostać przesuszone po wykopaniu ze szkółki. Naszej uwadze nie powinien w związku z tym ujść sposób zabezpieczenia drzewek i krzewów w sklepie. Te prawidłowe zabezpieczone powinny być przykryte do nasady korzeni ziemią lub wilgotnymi trocinami. Po wyciągnięciu z nich muszą zostać owinięte folią. Jeśli nie przewidujemy dalekiego transportu wystarczy zabezpieczyć folią tylko korzenie związanych w pęczek drzewek lub krzewów nie zapominając o ścisłym związaniu folii sznurkiem. Jeżeli transport ma być dłuższy lub ma się odbywać na dachu samochodu, folią trzeba owinąć całe rośliny aby zabezpieczyć je przed wyschnięciem.

W niektórych punktach sprzedaży możemy kupić drzewka i krzewy z korzeniami zapakowanymi w worki foliowe. Taki zakup jest dla nas wygodny a dla roślin korzystny zwłaszcza gdy w torbach umieszczono odrobinę wilgotnego torfu lub substratu. Jeśli tego nie zrobiono zakupione drzewka lub krzewy po przewiezieniu na miejsce należy wyjąć w worków i tak jak rośliny zabezpieczane przez nas samych od razu posadzić na miejsce stałe (najlepsze rozwiązanie ) lub zadołować w gruncie. Dołowanie jest czynnością nieskomplikowaną polegającą na wykopaniu odpowiednio głębokiego dołka w którym ustawiamy blisko siebie zakupione drzewka lub krzewy nie zapominając o polaniu ich korzeni wodą. Tak zabezpieczone rośliny będziemy mogli przetrzymać nawet przez kilka tygodni a w razie potrzeby po dodatkowym obsypaniu nasady pni ziemią nawet je pozostawić na zimę.


Jak zapylać leszczynę

Leszczyna to roślina jednopienna, rozdzielnopłciowa, posiadająca na jednym drzewie, ale oddzielnie kwiatostany żeńskie i męskie. Jest wiatropylna. Wyróżnia się także wczesnym kwitnieniem, które (w zależności od pory roku i odmiany) zaczyna się w lutym lub marcu. Tak wczesne kwitnienie jest przystosowaniem do wiatropylnego zapylenia. Dzięki temu że w lutym i marcu drzewa są jeszcze bezlistne, przenoszony na dużo odległości pyłek łatwo dociera do niepozornych żeńskich kwiatów. W czasie kwitnienia z ukrytych w pąkach kwiatostanów żeńskich, wysuwają się jedynie karminowe, pędzelkowate znamiona słupków. Jeżeli zostaną uszkodzone przez mróz, dodatkowo wydłużają się przyjmując pyłek na zdrowej powierzchni. Ta wyjątkowa cecha słupków, a także schowanie kwiatów w pąkach, zabezpiecza kwiatostany przed zmarznięciem. Niestety, kwiatostany męskie- popularnie zwane kotkami lub baziami- nie są tak dobrze zabezpieczone przed mrozem. W czasie kwitnienia często ulegają przemarznięciu i zamierają. Brak pyłku, powoduje brak zapylenia, i w konsekwencji owocowania.

Zamieranie pyłku nie jest u leszczyny rzadkością. Przed tym niekorzystnym zjawiskiem trzeba zabezpieczyć się, wykonując sztuczne zapylenie. Na działkach sztuczne zapylenie jest szczególnie skazane. Tutaj, ze względu na mało miejsca, zwykle sadzimy jedno drzewo leszczyny. Tymczasem większość odmian wymaga zapylaczy. Do sztucznego zapylenia trzeba więc zebrać pyłek z dzikiej leszczyny lub innej odmiany uprawnej, dobrze zapylającej nasza odmianę. Tylko wtedy zabieg sztucznego zapylenia zagwarantuje obfite plony nawet z pojedynczego drzewa.

Żeby przeprowadzić sztuczne zapylenie, na początku lutego ścinamy kilka gałązek leszczyny, które umieszczamy w wodzie, rozkładając pod spodem suchą, najlepiej grubą folią. Całość przykrywamy drugą folią i czekamy kilka lub kilkanaście dni. Gdy kwiatostany zaczynają się wydłużać, zdejmujemy folię. Osypujący się pyłek zbieramy np. do suchego słoika, przechowując go do momentu opryskiwania, nawet przez kilka tygodni. Po ukazaniu się karminowych znamion kwiatostanów żeńskich, zebrany pyłek mieszamy z wodą. Uzyskana mieszaniną spryskujemy leszczynę. Korzystne jest dwukrotne opryskiwanie. Pierwsze wykonujemy po 10 dniach od początku kwitnienia, drugie 7-10 dni później.


Jakie rośliny do ogrodów skalnych

Trudno jest podać dokładne zasady których powinniśmy przestrzegać przy doborze roślin które chcielibyśmy umieścić w ogródku skalnym. Opiszemy krótko tylko podstawowe kryteria, którą mogą okazać się nam pomocne w doborze gatunków oraz w ich rozmieszczeniu na obszarze naszego ogrodu lub działki.

Wystawa obszaru w stosunku do stron świata jest sprawą niezwykle istotną i należy brać ją pod uwagę już w czasie budowy ogródka skalnego. Jednak nie zawsze mamy możliwość wyboru wystawy która odpowiadałaby wszystkim roślinom. Częściej musimy się liczyć z daną sytuacją i wybierać rośliny, które będą się dobrze czuły na takim stanowisku, jakie posiadamy. Wystawa południowa jest najlepsza dla roślin światłolubnych, które są wytrzymałe na suszę i odporne na mocne działanie promieni słonecznych. Wystawy wschodnia i południowo-wschodnia najbardziej odpowiadają gatunkom, które potrzebują słońca, ale nie tolerują upału. Najtrudniejszym zadaniem jest wybranie roślin do sadzenia po stronie północnej, dlatego iż niewiele gatunków "skalnych" znosi półcień i cień. Równie ważną rolę odgrywają warunki glebowe. Choć znaczna większość roślin skalnych dobrze rośnie na zwykłej, przepuszczalnej glebie ogrodniczej. jednak istnieje szereg roślin skalnych o specyficznych wymaganiach. Są np. rośliny wapniolubne i nie znoszące wapnia. gatunki lubiące glebę próchniczną i gatunki lepiej się czujące na piasku, rośliny lubiące suszę i odwrotnie - wymagające dużej wilgotności. Osobną grupę stanowią rośliny wodne i bagienne, które wysadzamy w partiach wodnych, jeśli w ogródku skalnym dysponujemy takimi możliwościami.
Trzeba zapoznać się również z wysokością, do jakiej dorastają poszczególne rośliny. Niskie, wolno rosnące i karłowe gatunki sadzimy w miejscach widocz­nych i łatwo dostępnych. rozmieszczając rośliny dość gęsto. Gatunki wyższe i szybko rosnące stosujemy tylko w dużym alpinarium czy na większej rabacie, a w ich pobliżu nie sadzimy roślin niskich i drobnych, które w takim towarzystwie zostałyby szybko zagłuszone.
Zastosowanie roślin ściśle wiąże się z charakterem ich wzrostu. Gatunki tworzące poduszki lub formy płożące umieszczamy na przykład w szparach między kamiennymi płytami dróg, w szczelinach suchych murków itp. Efektow­nie się prezentują na większej przestrzeni, gdzie wytworzą piękne poduszki lub całe dywany, sprawiając bardzo przyjemne wrażenie. zwłaszcza w czasie pełnego kwitnienia. Rośliny pnące sadzimy u podstawy murków kwiatowych albo wykorzystujemy do zamaskowania niepożądanych elementów w ogródku skalnym. Barwy kwiatów dobieramy przede wszystkim zgodnie z naszymi upodobania­mi. Ale i tu istnieją pewne reguły. Nie zawsze udaje się osiągnąć piękną kompozycją barw już w pierwszym roku. Niekiedy, na skutek wprowadzenia i przemieszania zbyt licznych gatunków, powstanie chaos barw, niezgodny z naszymi pierwotnymi założeniami. Nie powtórzymy tego błt;du po bliższym zapoznaniu sit; z poszczególnymi gatunkami. Bardzo ważną, oczywiście, sprawą są w ogródku skalnym zestawienia barw. Można zestawić na przykład barwy: żółtą, fioletową, białą i niebieską. Zestawienia takie najpit;kniej wyglądają na murkach skalnych i na tarasach kwiatowych. Aby mieć jak najdłużej te barwne dywany, trzeba dobrze poznać terminy kwitnienia poszczególnych roślin. Trzeba też brać pod uwagę specyficzny charakter rozmaitych grup gatunków. Do takich należy np. grupa roślin cebulowych, która powinna być odpowiednio umieszczona w ogródku skalnym, gdyż kwitną głównie wiosną. Grupa traw też powinna znaleźć odpowiednie miejsce w ogrodzie skalnym. Trawy, mimo że zwykle nie kwitną efektownie, sprawiają miłe wrażenie swoim kształtem, delikatnymi źdźbłami i dekoracyjnymi kłosami, które wykształcają pod koniec lata. Ważną grupą roślin skalnych są paprocie. Sadzimy je w miejscach wilgotnych, w półcieniu. Szczególnie przydatne są w większych ogrodach. Rośliny wodne i bagienne znajdują zastosowanie tylko w partiach wodnych. Mają specjalne wymagania co do stanowiska i wymagają pewnego doświadczenia w uprawie. Wspomnieliśmy tylko o podstawowych grupach. spotykanych prawie we wszyst­kich ogródkach skalnych. Opisy poszczególnych gatunków i ich podstawowe wymagania zamieszczamy w dalszej czt;ści książki.

Choroby i szkodniki

Cały świat roślinny. w tym także rośliny skalne. porażone bywają co roku przez różne choroby i szkodniki. Czasem powodują one trudno zauważalne objawy, ale niekiedy uszkodzenia są tak wielkie. że dosłownie giną całe rośliny. Przytoczymy tylko podstawowe przykłady chorób i szkodników zagrażających roślinności naszego ogródka skalnego. Choroby fizjologiczne. Powstają na skutek nie sprzyjających warunków. na przykład klimatycznych. Przyczyną może być nieodpowiedni skład gleby, niedostateczne odżywianie, niedobór lub nadmiar wody itd. Objawami schorzeń fizjologicznych są najczt;ściej: żółknit;cie lub opadanie liści, gnicie, odpadanie pączków i in. Przyczyną najbardziej pospolitą jest wadliwe podlewanie. Na przykład gnicie występuje wówczas, gdy roślina nie nadąża z pobieraniem wody.

Liczne gatunki roślin skalnych bywają niszczone przez ptaki. Najwięcej szkód powoduje kos, który wyszukuje pożywienie wśród roślin dywanowych, przy czym wyciąga rośliny z ziemi. Chorób i szkodników jest oczywiście i wiele więcej niż tu przytoczono. W tym krótkim podrozdziale chodziło nam tylko o zwrócenie uwagi na naj pospolitsze przypadki. Na zakończenie przypominamy, że najlepszym środkiem ochronnym jest zapobieganie. W przypadku roślin skalnych zasada ta obowiązuje w szcze­gólnym stopniu.


Jak zbierać nasiona roślin jednorocznych i dwuletnich

Zbiór nasion roślin jednorocznych i dwuletnich Przełom lata i jesieni to dobra okazja, aby wykorzystać tworzące się wówczas nasiona.
Często w tym czasie i jeszcze jesienią działkowcy zbierają nasiona, aby uniknąć corocznego ich zakupu. Większość roślin uzyskana z siewu powtarza cechy roślin matecznych. U innych można zauważyć pewne różnice w budowie morfologicznej czy w kolorze kwiatów. Większość roślin jednorocznych a także rośliny dwuletnie łatwo w naszych warunkach klimatycznych zawierają prawidłowo wykształcone nasiona. Nie dojrzewają one tylko u nielicznych gatunków. Przykładem jest rącznik pospolity, który zakwita dopiero późnym latem i dlatego rozwijające się w kolczastych torebkach duże o marmurowatym zabarwieniu nasiona mają zbyt mało czasu aby prawidłowo się wykształcić.

Mogą rozsiewać się same

Nie u wszystkich jednak gatunków trzeba zbierać nasiona. U niektórych roślin jednorocznych dojrzewające nasiona rozsiewają się wokół i zimują a wiosną następnego roku kiełkują dzięki czemu młode rośliny pojawiają się w różnych częściach ogrodu. Siewki można przepikować w dowolnie wybrane miejsce albo pozwolić im swobodnie rosnąć i tworzyć barwne trochę dziko wyglądające plamy. W ten sposób rozsiewają się nasiona szarłatów, wilczomleczu białobrzegiego, nagietka lekarskiego i kosmosu podwójnego pierzastego. W przypadku roślin dwuletnich łatwo rozsiewające się wokół roślin naisona tworzą bratki, stokrotki i niezapominajki. Wyrosłe z nich w pierwszym roku rośliny zimują w postaci rozetki liści i zakwitają wiosną następnego roku. U bratków rośliny wyrosłe z samosiewów często różnią się od form wyjściowych wielkością i barwą kwiatów, gdyż bratki bardzo łatwo krzyżują się pomiędzy odmianami i formami dziko rosnącymi.

Mieszki, torebki, strąki

Liczna grupa roślin jednorocznych tworzy nasienniki wypełnione nasionami. Zbiór ich jest bardzo prosty bo wystarczy poczekać aż nasienniki dojrzewają zasuszą się na roślinach i wtedy wystarczy je zerwać. Mieszki wypełnione brązowymi bruzdowatymi nasionami tworzą ostróżeczki u czarnuszki damasceńskiej mieszek wypełniony jest licznymi, czarnymi, matowymi, owalnymi nasionami. Niektóre gatunki wytwarzają torebki wypełnione nasionami. U klarkii wytwornej torebka jest bruzdowana i zawiera liczne brązowe, nieregularnego kształtu nasiona. U godecji wielkokwitowej natomiast torebka jest gruba, wypełniona bardzo drobnymi nieregularnego kształtu nasionami. Z kolei u maku lekarskiego wielosienna torebka przykryta wieczkiem z wyschniętego znamienia słupka zawiera drobne kremowe, beżowe lub brązowe w zależności od barwy kwiatów nasiona o charakterystycznym nerkowatym kształcie. Wydłużone torebki wypełnione drobnymi matowymi szarobrunatnymi prawie kulistymi nasionami zawiązują się u maczku kalifornijskiego. Rośliny z rodziny bobowatych tworzą wydłużone strąki z których gdy się zasuszą wyłuskuje się różnej wielkości nasiona. U groszku pachnącego nasiona są kuliste, brązowe lub brunatne u fasoli wielokwiatowej strąk zawiera różowe nasiona z marmurkowatym, ciemniejszym rysunkiem u łubinu ogrodowego nasiona w strąku są nieco wydłużone, barwy białej, beżowej lub szarej. W rodzinie kapustowatych natomiast rośliny wytwarzają łuszczynki. U biorków łuszczynki zawierają płaskie, tarczowate, brązowe nasiona, u smagliczki nasiona są eliptyczne, spłaszczone, brązowe, a u maciejki - drobne, podłużnie eliptyczne i ciemnobrązowe. Łuszczynki, podobnie jak strąki zbiera się kiedy zaschną na roślinach. Gatunkiem u którego materiałem siewnym są owocostany lub ich fragmenty jest zatrwian wrębny. Z roślin dwuletnich łatwe do zbioru owoce tworzą się u malw. Są to okrągłe i spłaszczone rozłupnie wypełnione beżowymi lub jasnobrunatnymi nasionami.

Zbiory przechowywanie

Nasiona powinno zbierać się w pogodny, słoneczny dzień, najlepiej wczesnym popołudniem. Wstępnie suszy się je rozłożone na papierze, a następnie wsypuje do papierowych torebek z datą zbioru i nazwą gatunku. Dokładne oznaczenie jest tu niezwykle istotne - pomoże nam w kolejnym roku prawidłowo rozpoznać nasiona umożliwi odpowiedni dobór terminu wysiewu dla poszczególnych roślin gdyż warto pamiętać o tym iż niektóre wymagają wcześniejszych wysiewów w pomieszczeniach inne można wysiewać bezpośrednio do gruntu. Znajomość daty zbioru natomiast jest potrzebna gdyż nasiona w zależności od gatunku mają różną żywotność. U roślin jednorocznych są to najczęściej 2-4 lata. Po tym czasie nasiona tracą zdolność kiełkowania i stają się bezużyteczne. Dlatego też nadmiernie długie przechowywanie nasion jest bezcelowe.


Świerk w ogrodzie

Świerki rosną w naszych lasach od wieków i od wieków sadzone były w parkach i ogrodach. Wraz z pojawieniem się małych ogródków przydomowych i działek wzrosło zapotrzebowanie na nowe gatunki i odmiany.
Do niedawna wielu ludziom trudno było sobie wyobrazić ogródek bez świerka srebrnego (czyli świerka kłującego odm. sinej). Było to, a może i wciąż jest najbardziej poszukiwana i najczęściej sadzona roślina iglasta w polskich ogrodach. Na nic zdawały się tłumaczenia sprzedawców, że istnieje wiele innych ciekawych roślin. Wszyscy chcieli mieć świerki srebrne i już. Ta słabość do świerków nie jest wyłącznie naszą domeną. Dzielimy ją z naszymi zachodnimi sąsiadami gdzie ta roślina jest również bardzo popularna. Niewątpliwie intensywne niebieskie czy srebrne zabarwienie igieł w połączeniu z dużą odpornością na mróz i tolerancyjnością na niekorzystne warunki miejskie stanowią istotne zalety. Musimy jednak pamiętać że świerk srebrny rośnie bardzo intensywnie i z małej ozdoby może w krótkim czasie przekształcić się w wielkie drzewo zasłaniające okna i zajmujące tyle miejsca na działce, że nie starcza go już dla innych roślin.

Co więcej barwa starszych drzew pozostawia wiele życzenia, gdyż najlepiej zabarwione są tylko igły najmłodsze.
Nie trzeba oczywiście dodawać że najefektywniej wybarwione wyselekcjonowane odmiany takie jak "Hoopsii" czy "Koster" ze względu na kłopotliwe rozmnażanie przez szczepienie są wyjątkowo kosztowne.

Świerk biały (Picea glauca)

Gatunek ten jest znany z wielu ciekawych odmian karłowych. Najpopularniejszą jest niewątpliwie jasnozielona odmiana "Conica" rosnąca w formie regularnego stożka. Mniej znana jest pochodząca od niej, mniej więcej kulista również jasnozielona odmiana "Alberta Globe" czy super karłowa, stożkowa "Laurin". Ostatnie nowości to odmiany pochodzące rónież od odm "Conica" ale o niebiesko-sinym zabrwieniu igieł m.in. najciekawsza chyba "Alberta Blue" Sine zabarwienie posiada również starsz odmiana "Echiniformis" tworząca nieregularną bryłę. Wszystkie te odmiany rosną bardzo powoli i doskonale nadają się na działki.

Świerk kłujący (Picea pubgens)

Obok znanych, silnie rosnących odmian świerka srebrnego istnieją rónież inne, zasługujące jak najbardziej na rozpowszechnienie. "Glauca Globosa" to odmiana o pięknie niebiesko zabarwionych igłach ale rosnąca nisko niemal kuliście i z reguły nie tworząca przewodnika. W odróżnieniu od niej rzadziej spotykana odmiana "Montgomery" pomimo słabego wzrostu znacznie częściej tworzy przewodnik i rośnie jako gęsty niski stożek. Ciągle mało znaną jest polska odmiana "Białobok". Jej młode pędy są pokryte niemal białymi igłami, które dopiero z czasem ciemnieją.

Świerk Pospolity (Picca abies)

Sam gatunek doskonale znany z naszych lasów i świątecznych choinek nadaje sie nie tylko do dużych założeń naturalistycznych ale i na strzyżone żywopłoty oraz szpalery. Przy odpowiedniej pielęgnacji żywopłoty te dzięki całkowitej odporności na mróz mogą stanowić poważną konkurencję dla żywopłotów z innych gatunków krzewów iglastych. Spośród odmian karłowych wspomnieć należy odmianę "Nidiforms" tworzącą z wiekiem formę gniazdka od czego zresztą pochodzi jej polska nazwa - odm. gniazdkowa. Odmiana ta w odróżnieniu od niektórych innych odmian o podobnym pokroju nawet w starszym wieku nie wytwarza przewodnika. Świerk pospolity odmiana "Frohburg" to ciekawa zwisająca forma pochodząca z nasion podobnej starszej odmiany "Inversa". Rośliny te dzięki niecodziennemu pokrojowi mogą dodać uroku wielu nawet niewielkim ogrodom.

Świerk serbski (Picea omorika)

Rośnie on dziko wysoko w górach Serbii i dzięki temu jest tolerancyjny na nie sprzyjające warunki środowiska i całkowicie odporny nawet na silne mrozy. Gatunek ten wyróżnia najwęższy wśród świerków pokrój i wyjątkowo piękne regularnie ułożone pędy. Ponadto dolna strona igieł jest intensywnie srebrna co dodaje uroku temu drzewku, czasami do złudzenia przypominającemu rysowane przez dzieci "choinki". Na działkach znaleźć można zastosowanie karłowa odmiana tego gatunku "Nana" tworząca gęste i wolno rosnące przysadziste stożki.

Pilęgnacja

Wszystkie śwerki poza świerkiem pospolitym (ale tylko gatunkiem nie odmianami) są roślinami światłolubnymi i wymagającymi stanowisk nasłonecznionych. Najlepiej rosną na glebach wilgotnych choć nei muszą to być miejsca bardzo żyzne. Ich głównymi wrogamisą przędziorki, które potrafią w ciągu kilku tygodni zniszczyć doszczętnie najbardziej wrażliwe na nie odmiany karłowe. Dlatego gdy zwłaszcza latem obserwujemy przejaśnienie a potem żółknięcie i brązowienie igieł na odmianie "Conica" to obok skontrolowania wilgotności gleby sprawdźmy koniecznie czy na igłach nie ma delikatnej pajęczynki i brązowych drobniutkich plamek po nakłuciach. Jeśli stwerdzimy ich obecność należy koniecznie opryskać rośłiny jednym z preparatów przędziorkobujczych czyli tzw. akarycydó. Innym szkodnikiem świerków są mszyce tworzące tak zwane galasy czyli ananasowate narośla na pędach. Ich zwalczanie najlepiej jest przeprowadzić bardzo wczesną wiosną przy użyciu preparatu Promanal 60EC w stężeniu 2.0%.


Żywopłoty

Ktoś, kto pragnie odizolować się od są­siadów i szanuje swoją prywatność powinien sobie stworzyć ścianę z żywych roślin. Chronią one przed spojrzeniami ciekawskich. Świetnie zatrzymują uliczny kurz a także izolują od hałasu. W miejscach narażonych na mocne wiatry osłona taka zneutralizuje ich dzia­łanie, czym rzedłuży się nasza czas przebywa­nia w ogrodzie. Od zimnych wia­trów północnych i wschodnich dobrze chronią żywopłoty z klonu polnego, grabu, ligustru, i innych krzewów. Pomiędzy gęzstymi gałązkami bu­dują gniazda liczne ptaki. Sadząc krzewy na żywopłot trzeba zatem pomyśleć o doborze i selekcji roślin dających im schro­nienie. Większość odpowiednich do tego ga­tunków ma zdolność silnego za­gęszczania się po intensywnym cięciu.

Szerokość ściany żywopłotu strzy­żonego powinna odpowiadać jed­nej trzeciej jego wysokości. Powinno się przy tym przestrzegać pewnych zasad. Minimalna szerokość żywo­płotu powinna mieć około 25 cm. Najwęższe żywopłoty można tworzyć z grabu, zaś z ligustru i gło­gu pospolitego mają one szerokość 30-35 cm. Podobne lub szersze żywopłoty możemy stworzyć z klo­nu polnego, ostrokrzewu i derenia. Znacznej ilości miejsca potrzebują żywot­nik i cyprysik, natomiast na żywopłot świer­kowy należy przeznaczyć zie­mię o szerokości 1 m.

Sadzenie

Przed posadzeniem krzewów na żywopłot trze­ba odpowiednio przygotować glebę. Najlepszym rozwiązaniem jest wykopanie dołu o szerokości 1 m i wypełnie­nie go żyzną, luźna ziemią. np. kompostem wraz z mączką rogowo-kostną. Jeśli ktoś chciałby ułatwić sobie pracę, a jednocześnie ma w ogrodzie do­brą glebę, może przekopać ją na głębokość około dwóch łopat, poczym rozsypać na powierzchni mieszankę kompo­stu z nawozami a następnie lekko zagrabić. Zaleca się, by tak przygotowaną tak ziemię pozostawić na osiem dni, podlewając jedynie w czasie suszy, a dopie­ro potem posadzić rośliny. Przed sadzeniem trzeba rozciąć ma­terię zabezpieczającą korzenie lub wyciągnąć roślinę z pojemnika i przy­ciąć nieco korzenie. Należy sadzić tak gęsto, by rośliny lekko ocierały się o siebie. Odpowiednie rośliny sadzimy w szere­g, z wyjąztkiem grabów i ligustry- z nich należy stworzyć dwa szeregi. Sadzi się najwygodniej w dwie osoby. Jedna trzyma sadzon­kę lekko nią potrząsając, a druga ob­sypuje delikatnie korzenie ziemią. Na końcu trzeba ziemię przydep­tać, aby sadzonka stała stabilna w ziemi. Niezawodnym rozwiązaniem jest sa­dzenie wzdłuż linii którą wcześniej wyznaczymy rozciągniętym sznurkiem. Ile roślin należy posadzić na 1 m żywopłotu

* Klon pospolity. Acercampestre. :3-5 sadzonek.
* Berberys Thunberga. Berberis thun­bergii.: 3-5 sadzonek.
* Grab pospolity, Carpinus betulus.: 3-5 sadzonek.
* Pigwowiec japoński. Chaenomeles japonica.: 4-7 sadzonek.
* Dereń właściwy. Comus mas.: 3-5 sadzonek. * Głóg jednoszyjkowy. Crataegus mo­nogyna.: 3-5 sadzonek.
* Buk pospolity. Fagus silvatica.: 3-5 sadzonek.
* Ligustr. Ligustrum - odmiany.: 4-5 sadzonek.
* Mahonia pospolita. Mahonia aqu­ifolium.: 4-5 sadzonek.
* Pięciornik krzewiasty. Potentilla fru­ticosa.: 4-5 sadzonek (zalecane cię­cie formujące).


Żywopłoty swobodnie rosnące, kwitnące

Ten, kto ma znacznie więcej miej­sca, zamiast gęstego żywopło­tu formowanego, może posadzić kwitnące krzewy, które co prawda także czasem należy przycinać, ale zazwyczaj zachowują naturalną for­mę. Wystarczą 2-3 sadzonki na metr. Przed posa­dzeniem kwitnących krzewów na granicy działki warto zapytać sąsiada, czy nie będzie temu przeciwny. Niektóre kwitnące krze­wy nadają się do obsadzania po­wierzchni przy ulicach lub wkoło ta­rasów i innych wolnych miejsc.

Żywopłoty z roślin iglastych

Gęstwina żywopłotów z roślin iglastych to miejsca które pozwalają ptakom na spokojne i bezpieczne budowanie gniazd. Ich śpiew jest dodatkowym wa­lorem ogrodu. Świetnym do tego celu żywotnik, rosnący nawet do ponad 2 m. Obok form prostych są także odmia­ny stożkowate. Radzi się sadzić 2-3 rośliny na 1 m. Istnieje możliwość przycinania ich tak jak żywopłot z ro­ślin liściastych. Do cienioznośnych zalicza się cis, który wy­stępuje w naszych lasach.Posiada on zwarty pokróji ciemnozielo­ne igły. Cisy, niezależnie od gatunku, dobrze znoszą przycina­nie. Zagęszczenie przy sadzeniu szeroko rosnących gatunków iglastych to 2-3 rośliny na 1 m. Rośliną najlepszą na utworzenie wysokiego ży­wopłotu jest świerk: ważny wy­móg to duża wilgotność gleby, również w zimie. Sadzi się 2 rośliny na 1m.

Gęsto rosnące żółte, zielone lub niebieskie kolumny cyprysika sre­brzystego zdobią grani­cę ogrodów. Cyprysiki można przy­cinać, nie polecamy jednak tego nie robić, odwdzięczą się potem piękniejszym wyglądem. Jeszcze bardziej zwartą koronę niż cyprysik posiada żywotnik ko­lumnowy: do sadzenia wystarczą 3 rośliny na 1 m. Nie trzeba sadzić wzdłuż linii prostej- sa­dzonki mogą być nieco rozrzu­cone. Z upływem czasu żywopłot wygląda luźniej.

Nawożenie Zapotrzebowanie roślin przeznaczonych na żywopłot na składniki pokarmowe jest bardzo duże, gdyż na niewiel­kiej powierzchni rosną one gęsto obok siebie. Dlatego corocznie powin­no się ściółkować glebę wokółtych roślin kompostem lub dobrze rozłożonym obornikiem. Do tego przed rozpoczęciem wege­tacji należy zastosować na 1 m 30-50 g nawozu organiczno-mi­neralnego. jak np. Hornoska-Spe­cial. Oscorna. Guano-Special. Roz­sypany nawóz należy płytko zmie­szać z glebą.

Skracanie pędów

W czasie sadzenia nie należy bać się skracania pędów, co naj­mniej o 1/3, lepiej nawet o 2/3 ich długości. Dzięki temu zabiegowi rośliny bardziej się rozgałęzią i utworzą w dolniej części gąszcz, co jest niewątpliwie zaletą żywopłotu. Znawcy przycinają młode rośliny głogu, ligustru i derenia ponownie po roku, równie mocno jak zaraz po posadzeniu. Zalecane jest to wtedy, gdy krzewy wydały za mało nowych pędów.

Cięcie żywopłotów
Żywopłoty złożone z roślin drze­wiastych, takich jak grab, buk, ligustr i głóg, przycina się dwa razy, a krzewy zimozielone tylko raz w ciągu roku. W przypadku krzewów zrzucających liście rozróżnia się dwa rodzaje cięcia: cię­cie główne i formujące, które na­leży przeprowadzić w okresie spoczynku, a więc między październi­kiem a marcem. Cięcia te nadają żywopłotowi określoną formę, zwiększają żywotność roślin i sprzy­jają przyrostowi na szerokość i wy­sokość żywopłotu. Wycina się nie tylko pędy ubiegłoroczne, ale tak­że - o to możliwe - część przy­rostów z poprzednich lat, tak by żywopłot zachował pożądane wy­miary.

Uwaga na lęgi ptaków Drugie cięcie (w czasie lata) ma na celu tylko poprawę wyglądu żywopło­tu. Wykonuje się je gdy sprawia on wrażenie zanie­dbanego, gdzie widoczne pędy rozwijają się nie­regularnie. Najepiej jednak odłożyć przycinanie na koniec lipca, aby nie zakłócać lęgów ptaków. Chcąc utrzymać perfekcyjny kształt ży­wopłotu, można przewidzieć w okresie wegetacyjnym (tzn. od wiosny do jesieni) dwukrotny zabieg: pierw­szy w maju, gdy pędy rozwinięte są dopiero w połowie, oraz drugi - w peł­ni lata. Korzystną dla roślin formą żywo­płotu jest trapez równoramienny: jego podstawa powinna być ok. 1/5 szersza od szczytu. W przypadku krzewów o pokroju wzniesionym może się zdarzyć. że dolne gałę­zie obumierają wskutek braku lub zbyt małej ilości światła. Krawędzie żywopłotu z ligustru można zaokrą­glić, wówczas sprawia wrażenie lek­ko wypukłego. Najprościej to zro­bić, gdy żywopłot jest niski. Te reguły obowiązują w przypadkach geometrycznej formy żywopłotu, ale także pojedynczych drzew i krze­wów, ktore tworzą zieloną granicę. Sekatorów używa się nie tylko do ścięcia kwitnących lub owocują­cych pędów do wazonu, także do uporządkowania zdziczałych krze­wów. Od czasu do czasu koniecz­ne jest cięcie korekcyjne w celu usu­nięcia pędów wzajemnie sobie przeszkadzających we wzroście oraz wystających gałęzi psujących ogólny kształt żywopłotu. Niskie żywopłoty, które stanowią ob­wódkę rabat kwiatowych lub ogródków frontowych przycina się tylko raz w roku. Wiosną "pod miar­kę". Niekiedy jest to cięcie bardziej inten­sywne, zwłaszcza w przypad­ku niskiej tawuły (5piraea 'Uttle Princess') czy zimozielonego sucho­drzewu karłowatego (Lonicera niti­da . Elegant')

Cięcie odmładzające bywa także konieczne Żywopłoty które sa w nienajlepszej kondycji, mizerne, ogołocone trzeba poddać radykalnemu cięciu odmładzającemu. Pnie lub głów­ne gałęzie ścina się albo odpiłowu­je na wysokości 25 cm nad ziemią. Dzięki temu rośliny wkrótce wyda­dzą liczne młode pędy. Sprawią one, że żywopłot się zagęści i za­zieleni.
To zalecenie dotyczy tylko krzewów ozdobnych zrzucających liście: nie należy odmładzać krzewów zimo­zielonych.

Cięcie żywopłotów zimozielonych Przy cięciu żywopłotów zimozielo­nych liściastych i iglastych obowią­zują inne zasady. Zabieg przepro­wadza się tylko do roku -najle­piej wiosną, przed wznowieniem wzrostu lub - jeszcze lepiej - póź­nym latem. Od sierpnia do począt­ku września. Odradza się cięcie póź­ną wiosną, ponieważ pozbawia ono rośliny rozwijających się pąków i młodych wyrastających pędów. Niektórzy miłośnicy ogrodów, któ­rzy chętnie utrzymują w nich porządek, przycinają swoje żywopłoty 2 ra­zy do roku (lub częściej), po­dobnie jak ogrodnicy formujący z krzewów np. zwierzęta, kule i pira­midy w parkach i ogrodach histo­rycznych. Bez względu na często­tliwość cięcie powinno ograniczyćsię do skrócenia tegorocznych przy­rostów, co oznacza że należy pozosta­wić przynajmniej część ulistnione­go pędu tegorocznego. Żywopłotom iglastym zaleca się nadawać formę trapezu, a więc tnie się słabiej część dolną, intensyw­niej zaś - górną. Wtedy nie widać niektórych zbrązowiałych lub ogo­łoconych dolnych gałęzi.