Stare drzewa

Spotykamy je przy polnych drogach i starych ogrodach. Często rosną już pojedynczo, ale wciąż mimo swojego wieku obdarowują kolejne pokolenia owocami o niespotykanym już smaku. Długowieczne jabłonie, grusze, czereśnie. Jak długo mogą żyć i owocować? Od czego zależy jak długo będziemy się cieszyć ich wyglądem i niepowtarzalnym smakiem owoców?

Jabłonie mogą żyć do 200 lat, zdarza się że 60-70 -letnie jabłonie wciąż owocują. Podobnie grusze: dorastają do wysokości 15-20 m, owocują nawet 50-letnie drzewa, a dożywają do 150 lat. Niektórzy wskazują właśnie na gruszę, jako najbardziej długowieczny gatunek. Mimo wysokich wymagać co do stanowisk, możemy spotkać owocujące 50-letnie drzewa czereśni odmiany Bladoróżowa, polecanej do uprawy już w 1882 r. Niezbyt długowiecznym gatunkiem jest brzoskwinia, która nawet w swej ojczyźnie Chinach dożywa 50 lat, dorastając do 8 m wysokości. W warunkach południowej Europy i Azji orzech włoski jest drzewem dożywającym 300-500 lat i dorastającym do 25 m wysokości. W Polsce w korzystnych warunkach rośnie około 50-80 lat i osiąga wysokość 15 m. Najstarszy w Polsce orzech włoski ma 129 lat i 23 m wysokości.

Te wielkie, stare wręcz rekordowe okazy to nie tylko źródło owoców zapomnianych odmian, ale również element krajobrazu. Ale co innego samotna wielka jabłoń w polu, czy fragment pięknej, dawnej alei czereśniowej, a stara śliwa czy grusza na działce. Często te wiekowe drzewa nie przedstawią sobą prawie żadnych wartości użytkowych. Są to drzewa nie spełniające naszych oczekiwań pod względem wielkości i jakości, często bowiem owocują przemiennie i rodzą owoce marnej jakości. Drzewa takie mogą być silnie opanowane prze choroby i szkodniki i nierzadko silnie uszkodzone przez mróz. Ich duże rozmiary ograniczają możliwości modernizacji działki i zwiększają ryzyko szkód podczas burz połączonych z wiatrem.

Powstaje zatem pytanie, jak długo uprawiać drzewa owocowe na działce, ciesząc się obfitym plonem wysokiej jakości i wysoką zdrowotnością drzew? Większość spotykanych na działkach gatunków drzew może rosnąć i owocować nawet przez 30 lat, zanim podejmiemy decyzję o ich karczowaniu. Krócej, bo 20 lat możemy cieszyć się z uroków brzoskwini. Warto przy tym pamiętać o zdolności tego gatunku do szybkiej regeneracji. U starych lub uszkodzonych przez mróz drzew brzoskwini, po silnym cięciu na 8-9 oczek od nasady pędu, szybko wyrastają silne pędy z których łatwo można zbudować koronę. Tak zregenerowane korony szybciej dochodzą do pełnego plonowania niż nowo posadzone, młode drzewka.

Wieloletnie i coroczne owocowanie drzew na działce zależy zarówno od cech genetycznych gatunku, od poziomy pielęgnacji i stopnia zadbania uprawianych przez nas drzew, od tego na jakiej rosną podkładce i wreszcie od czynników przyrodniczych. Wybór niewłaściwego stanowiska dla poszczególnych gatunków, skuteczna ochrona przed chorobami i szkodnikami, optymalne nawożenie, regularne cięcie prześwietlające na pewno zapewni długie owocowanie naszych drzew. Drzewa na podkładkach wegetatywnych, zwłaszcza karłowych żyją krócej, ale pamiętajmy, że właśnie one wcześniej wchodzą w okres owocowania. Żyją 15 lat, ale owocują już od 2 roku po posadzeniu. Na pierwsze plony z drzew na podkładkach generatywnych poczekamy aż 4 lata.

Nie mamy wpływu na czynniki klimatyczne, a wiadomo że ostre, mroźne zimy, duże wahania temperatur, zalania drzew to czynniki stresowe, które osłabiają kondycję drzew, skracając ich okres produktywnego życia. Drzewa z ranami zgorzelinowymi, z zamierającymi korzeniami nie dożywają sędziwego wieku.

Dla krzewów jagodowych istotna jest również forma krzewu. Porzeczki i agrest uprawiane w formie piennej, nie tylko będą wydawać mniejszy plon, ale będą żyły krócej, niż te w formie krzaczastej. Ale nawet te w formie krzaka, pozostawione same sobie, bez cięcia (które zapewni regularną wymianę pędów), po 10 latach staną się źródłem chorób i szkodników, a nie owoców. W przypadku zagonu truskawek czy poziomek nawet te najbardziej zadbane i tak wydadzą największy plon w trzecim roku po posadzeniu roślin i nie będą już plonować lepiej, a więc po trzecim sezonie zakładamy nowy zagon truskawek w innym miejscu.

Skutecznym zabiegiem przedłużającym życie naszych drzew jest cięcie odmładzające. Przez 20-30 lat życia drzewa te osiągnęły znaczne rozmiary, dorastając do 5-8 m wysokości. Taka wysokość utrudnia wykonywanie zabiegów pielęgnacyjnych i zbiór owoców. Tym bardziej że strefa owoconośna przenosi się na zewnątrz i na wierzchołek korony, co sprawia że najtrudniej dostać się do najładniejszych i największych owoców.

W miarę starzenia się drzewa i powiększenia się rozmiarów korony, promienie słoneczne mają coraz mniejszy dostęp do jej środka i z tego powodu owoce wewnątrz korony ani nie wybarwiają się, ani nie osiągają odpowiedniej wielkości. Dlatego tak ważne jest cięcie odmładzające, polegające na silnym skróceniu pędów z jednoczesnym obniżeniem wysokości korony i zmianą jej kształtu. To bardzo silne cięcie pobudza drzewa do intensywnego wzrostu. Wyrastające pędy można wykorzystać do zastąpienia starych konarów i tym samym odmłodzenia korony drzewa. Cięcie odmładzające daje dobre wyniki u jabłoni, grusz, śliw, wiśni i brzoskwiń.

Stare, trzydziestoletnie drzewa na naszej działce mają swój urok i znaczenie. Są źródłem owoców odmian, których już nie znajdziemy w punktach szkółkarskich. Warto o nie dbać, warto je odmładzać.